Giresun Mutfağı

DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Mutfak Kültürü TÜRKİYE'NİN İLLERİ Giresun

(Giresun)

Giresun mutfağının oluşumunda coğrafya ve iklim belirleyici unsurlar arasında yer almaktadır. Karadeniz’e paralel uzanan dağlık arazi yapısı, yıl boyunca devam eden yağışlar ve iklim koşulları, bölgenin zengin bir bitki örtüsüne sahip olmasını sağlamış; bu durum mutfakta sebze ve ot ağırlıklı bir beslenme kültürünün gelişmesine zemin hazırlamıştır. Giresun mutfağının gastronomik kimliğini oluşturan başlıca ürünler arasında karalahana (pancar), mısır, fasulye, fındık, pazı (pezik), taflan (karayemiş), sarı kiraz, kestane ve yöresel mantar türleri yer almaktadır. Bu ürünler hem günlük beslenmede hem de kışlık hazırlıklarda temel hammadde olarak kullanılmaktadır. Özellikle karalahana (pancar), bölge mutfağının en ayırt edici ürünü olup dolma, çorba ve dible gibi farklı pişirme teknikleriyle değerlendirilerek Giresun mutfağının simgesel unsurlarından biri hâline gelmiştir. Denizle iç içe olan kıyı kesimlerinde balık ve deniz ürünleri öne çıkarken, iç kesimlerde tahıl ürünleri, hayvancılığa dayalı yemekler ve hamur işleri daha yaygın biçimde görülmektedir. Bu durum, Giresun mutfağının zengin bir gastronomik kimliğe sahip olmasını mümkün kılmaktadır.

Giresun mutfağında dible tekniği, gastronomik kimliğin belirleyici unsurlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Sebzelerin soğanla kavrulduktan sonra pirinç eklenerek az suyla pişirilmesine dayanan bu yöntem; karalahana, fasulye, mantar ve yöresel ot çeşitleri gibi yerel ürünlerle uygulanmakta, böylece bölgeye özgü tat ve doku özellikleri ortaya çıkmaktadır. Bunun yanı sıra turşu kavurması, tuzlama ve kurutma gibi yöntemler, geleneksel saklama pratiklerinin mutfak kültürüne yansıyan örnekleri arasında yer almaktadır.

Fındık, Giresun mutfağının hem kültürel hem de ekonomik açıdan en güçlü gastronomik kimlik ürünlerinden biridir. Coğrafi işaretle tescillenmiş Giresun Tombul Fındığı, tatlılar, hamur işleri ve yöresel lezzetlerde yaygın olarak kullanılmakta; bölge mutfağının ulusal ve uluslararası ölçekte tanınmasına katkı sağlamaktadır. Mısır unu ve mısır ekmeği ise Giresun mutfağında tahıl temelli beslenme kültürünün önemli göstergeleri arasında yer almaktadır.

Giresun mutfağının gastronomik kimliği, kıyı ve iç kesim farklılaşmasının yarattığı ürün ve yemek çeşitliliği üzerinden şekillenmektedir. Karalahana, fındık, mısır ve fasulye il genelinde ortak gastronomik kimlik ürünleri olarak öne çıkmakta; bu ürünlerin kullanım biçimleri mikroiklimsel koşullara göre çeşitlenmektedir. Örneğin karalahana, kıyı kesimlerinde daha sade ve sebze ağırlıklı uygulamalarla değerlendirilirken, iç kesimlerde et ve hayvansal yağlarla zenginleştirilmiş yorumlara konu olabilmektedir.

Giresun mutfağında tercih edilen yemekler kıyı kesimlerinde karalahana diblesi, pancar çorbası, turşu kavurması, mısır ekmeği ve sebze temelli tariflerle belirginleşirken; iç kesimlerde etli dolmalar, güveçler, kemikli et yemekleri ve hayvansal ürünlere dayalı tarifler daha sık tüketilmektedir. Bu çeşitlilik, Giresun mutfağının tek tip bir mutfak anlayışından ziyade zengin bir çeşitlilik sunan, yerel ürünlerle şekillenmiş güçlü bir mutfak kültürüne sahip olduğunu göstermektedir.

Referanslar

Çırak, K., Karakayalı, Z. ve Kanca, B. (2024). Giresun’un mutfak mirası: Kışı bekleyen lezzetler. Ankara: Detay Yayıncılık.; Demirel, H. ve Ayyıldız, S. (2017). Mutfak kültürü ve değişimi; Giresun ili örneği, Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(4): 280-298.; Gökçe, H. S. H. (2024). Giresun mutfak kültürünün gastronomi turizmi açısından değerlendirilmesi, International Journal of Disciplines in Economics & Administrative Sciences Studies, 5(12): 204-210.; Gürsoy, Y. (2017). Giresun merkez yöresinde gastronomi turizmi üzerine genel bir değerlendirme, Journal of International Social Research, 10(51).

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: