Ayvalık Zeytinyağı

GASTRONOMİ Türk Mutfağı DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Anadolu Mutfağı Yemek/Yiyecek Gastronomik Değer

Balıkesir'in Ayvalık ilçesinde yüzlerce yıldır üretimi yapılan Ayvalık zeytinyağı, kendine özgü aromatik tat ve düşük asidite düzeyi ile öne çıkan kaliteli bir zeytinyağı türüdür. Ilıman Akdeniz ikliminin hâkim olduğu Ayvalık ilçesinin mikrokliması ve toprak yapısı, Ayvalık zeytinyağını diğer zeytinyağlarından ayıran en önemli unsurlardan biridir.

Ayvalık, Antik çağlardan itibaren zeytin yetiştiriciliği ve zeytinyağı üretiminde önemli bir merkez haline gelmiştir. Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Ayvalık bölgesi ve çevresinde zeytincilik faaliyetleri, bölge halkının temel geçim kaynağı olarak ön plana çıkmıştır. Bölgede ilk zeytincilik faaliyetlerinin Ege Bölgesi'nde hüküm sürmüş eski uygarlıklarından Aiolalılar ve İonlar zamanına kadar dayandığı ve bu dönemlerde zeytin ağacı ekimi ve zeytinyağı üretiminin ilk adımlarının atıldığı tarihi kaynaklarda yer almaktadır. Osmanlı dönemine gelindiğinde bölgede yoğun nüfusa sahip olan Rumlar zeytincilik ve zeytinyağı üretiminde büyük söz sahibi olmuşlar ve tecrübe kazanmışlardır. Özellikle XIX. yüzyılda Ayvalık, bölgede modern zeytinyağı fabrikalarının kurulması ile zeytinyağı ticaretinde önemli bir merkez haline gelmiş, Osmanlı Devleti’nin dış pazarlara açılmasında büyük rol oynamıştır. Bu dönemlerde Ayvalık zeytinyağı, uluslararası çapta bilinirliğini artırmıştır.

Ayvalık zeytinyağı, oleik asit oranının yüksek, serbest asit oranının düşük, polifenoller açısından ise zengin olması sebebiyle, kalp-damar hastalıklarını önlemede ve vücuttaki iltihap miktarının azaltılmasında insan sağlığını destekleyen önemli etkilere sahiptir. İçeriğinde yüksek antioksidan bulunması, başta bağışıklık sistemini desteklemek olmak üzere sağlığa faydalı birçok etkisinin olmasını sağlamaktadır. Aynı zamanda Akdeniz tipi beslenmenin de önemli bir bileşenidir.

Ayvalık zeytinyağı, yüzyıllardır geleneksel yöntemlerle üretilerek günümüze kadar gelmiştir. Natürel sızma zeytinyağı geleneksel taş baskı yöntemi ile elde edilmektedir, böylece kimyasal işlem görmeden saf haliyle tüketilebilmektedir. Hem soğuk hem de sıcak yemeklerde kullanılabilen bu zeytinyağı hafif meyvemsi aromaya sahiptir. Günümüzde modern soğuk sıkım teknikleri sayesinde kalitesi daha da artırılmıştır. 

2006 yılında alınan coğrafi işaret ile Ayvalık zeytinyağının kalitesi gerek ulusal gerekse uluslararası düzeyde tescillenmiştir. Geleneksel taş baskı yöntemi günümüzde nadiren tercih edilmekte olup modern ekstraksiyon yöntemlerinin (soğuk sıkım) fazlalaşması sayesinde ise zeytinyağının besin değerleri korunarak daha kaliteli bir ürün elde edilmesi sağlanmaktadır. Genellikle düşük asit oranına sahip olan bu zeytinyağı (yüzde 0,2-0,8 arasında değişir), yoğun meyvemsi aroma profili sayesinde dünyanın en kaliteli zeytinyağları arasında kendine yer bulmaktadır.

Referanslar

Avrupa Birliği Coğrafi İşaretler Tescil Sistemi (2021). Ayvalık Zeytinyağı Tescil Belgesi; Ayvalık Ziraat Odası. (2023). 2023 yılı zeytin ve zeytinyağı raporu. Balıkesir: Ayvalık Ziraat Odası Yayınları; Güney, M. (2018). Zeytinyağı Teknolojileri ve Kimyası. Gıda ve Tarım Dergisi; Yüksel, A. (2020). Ayvalık ve Zeytinyağının Tarihi. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi Yayınları.