Kastamonu Mutfağı
GASTRONOMİ Coğrafi İşaretli Ürün Mutfak Kültürü Kastamonu
Kastamonu
-
2026
Karadeniz Bölgesi’nin Batı Karadeniz Bölümü’nde bulunan Kastamonu’nun mutfak kültürü, tarihsel birikimi, tarımsal üretimi ve coğrafi çeşitliliğiyle şekillenmiştir. Kıyı yerleşimleri ile dağlık ve iç kesimler arasındaki farklılıklar, kullanılan malzemelere, yemek çeşitlerine ve hazırlama yöntemlerine yansımaktadır. Hamur işleri, tahıl ve et yemeklerinin yanında sebzeler, yabani otlar, mantarlar, meyveler ve süt ürünleri de yöresel mutfağın bileşenleridir.
Kastamonu Ticaret İl Müdürlüğünün 2020 yılı ekonomik görünüm raporunda, önceki derleme çalışmalarına dayanılarak yörede 812 yemek çeşidinin belirlendiği aktarılmaktadır. Bu sayı, farklı adlandırmaların ve yöresel çeşitlerin nasıl sınıflandırıldığı dikkate alınarak değerlendirilmelidir. kastamonu.ticaret.gov.tr
Yabani otların mutfakta kullanımı da araştırmalara konu olmuştur. Şimşek, Durmuş ve Dilekci Çakmak’ın 2020 yılında yayımlanan çalışmasında, 2019’da 16 katılımcıyla gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda yemeklerde kullanılan 45 yenilebilir ot belirlenmiştir. Bu bulgu, araştırmanın örneklemi ve kapsamıyla sınırlıdır; ilin bütün yenilebilir bitkilerini kapsayan bir envanter olarak değerlendirilmemelidir. Tourism and Recreation
Taşköprü sarımsağı, Tosya pirinci, siyez buğdayı ve bulguru, üryani eriği, kestane ve Kastamonu pastırması, yöresel mutfağın tanınan ürünlerindendir. Kastamonu Valiliğinin 2025 yılı coğrafi işaret listesinde toplam 34 ürün bulunmaktadır. Bunların 25’i gıda ve tarımsal ürünlerden oluşmakta; altısı menşe adı, 19’u mahreç işareti taşımaktadır. Taşköprü sarımsağı, 2010 yılında Kastamonu’nun ilk coğrafi işaretli ürünü olmuş, 2021 yılında Avrupa Birliği’nde de korumalı menşe adı olarak tescillenmiştir. Coğrafi İşaret (2025)
Tablo bir. Kastamonu’nun coğrafi işaretli gıda ve tarım ürünleri

Ürün grubu notu: Kastamonu Çekme Helvası ve Cide Ceviz Helvası’nın portal özetlerinde “Fırıncılık ve pastacılık mamulleri, hamur işleri, tatlılar” yazmasına karşılık sicil belgelerinde “Çikolata, şekerleme ve türevi ürünler” belirtilmektedir. Bu iki ürün için tabloda sicil belgelerindeki sınıflandırma kullanılmıştır. ci.turkpatent.gov.tr
Tosya pirinci, Devrez Çayı vadisindeki belirli üretim alanlarında yetiştirilen Sarıkılçık yerel çeltik çeşidinden elde edilmektedir. Sicil belgesinde, Tosya’da çeltik yetiştiriciliğinin 16. yüzyıl kayıtlarında yer aldığı belirtilmektedir. Bununla birlikte Türkiye’de çeltik tarımının ilk kez kesin olarak Tosya’da başladığı ileri sürülmemelidir; aynı belge, başlangıç yeri ve tarihine ilişkin kesin kanıt bulunmadığını da açıklamaktadır. ci.turkpatent.gov.tr
Siyez buğdayı, İhsangazi başta olmak üzere Kastamonu’nun çeşitli ilçelerinde yetiştirilmektedir. Kastamonu siyez bulguru, kavuzlu buğdayın kaynatılması, kurutulması ve taş değirmenlerde işlenmesiyle elde edilir. Bulgur üretimi ile un üretimi farklı işlemlerdir. Siyez bulguru; ekşili pilav, sade pilav ve farklı tahıl yemeklerinde kullanılır. ci.turkpatent.gov.tr
Kastamonu pastırmasının üretiminde sığır etinin tuzlanması, baskılanması, yıkanması ve kurutulmasının ardından Taşköprü sarımsağı içeren çemenle kaplanması öne çıkar. Tescilli ürünü, hayvanın 12 bölümünden üretilen veya çemenli ve çemensiz olmak üzere ikiye ayrılan genel bir pastırma sınıflandırmasıyla açıklamak uygun değildir. Ürünün tanımında ve üretiminde coğrafi işaret sicilindeki koşullar esas alınmalıdır. ci.turkpatent.gov.tr
Kastamonu’da etli ekmek ve farklı içlerle hazırlanan ekmek çeşitleri mutfak kültürünün önemli parçalarıdır. Sacda pişirilen et ekmeği ile coğrafi işaretli Daday Etli Ekmeği’nin üretim yöntemleri ayrılmalıdır. Daday Etli Ekmeği, ekşi mayalı hamurun kıymalı harçla doldurulması, kapatılması ve odun ateşli taş fırında pişirilmesiyle hazırlanır. Yoğurt, mantar, patates veya ıspanakla hazırlanan ekmekler ise kullanılan iç malzemesine göre adlandırılan farklı çeşitlerdir. ci.turkpatent.gov.tr
Tablo iki. Kastamonu mutfağından başlıca yemek, tatlı ve içecek örnekleri

Kaynatılıp yoğunlaştırılan meyve ürünüdür; ekmeğe sürülerek veya sulandırılarak tüketilir. Mahreç işaretlidir.
Tablo açıklaması: Malzemeler özetlenmiştir; tablo tam üretim reçetesi değildir. Coğrafi işaretli ürünlerde sicil koşulları, diğer yemeklerde ise derlenen yöresel tarifler dikkate alınmalıdır. Araç Akdene Göce Çorbası’nın arpayla hazırlanması, Cide Ceviz Helvası’nın unsuz bileşimi ve Kastamonu Eğşisi’nin meyve konsantresi niteliği sicil belgelerinde açıkça belirtilmektedir. ci.turkpatent.gov.tr
Tablodaki diğer yemeklerin hazırlanışına ilişkin bilgiler, ilgili coğrafi işaret belgeleri, Kültür ve Turizm Bakanlığının yöresel mutfak kayıtları ve Kastamonu yemeklerinin reçetelendirilmesine yönelik araştırmalarla desteklenmektedir. ci.turkpatent.gov.tr
Kastamonu mutfağının korunmasında yemek adlarının, malzemelerin, üretim yöntemlerinin ve sofra geleneklerinin birlikte belgelenmesi önemlidir. Standart reçeteler, yiyecek ve içecek işletmelerinde üretimin tutarlılığını destekleyebilir. Bununla birlikte köyler, ilçeler ve aileler arasında görülen tarif farklılıklarının kayda geçirilmesi de mutfak mirasının çeşitliliğinin korunmasına katkı sağlar. Kastamonu yemekleri üzerine yapılan reçetelendirme çalışmaları bu alandaki akademik örnekler arasındadır. dergipark.org.tr
Uluslararası Taşköprü Kültür ve Sarımsak Festivali, İhsangazi’de siyez ürünlerini tanıtan festival etkinlikleri ve Uluslararası Tosya Kültür ve Pirinç Festivali, yöresel üretimin kültürel etkinliklerle buluştuğu örneklerdir. Bu organizasyonlar, ürünlerin tanıtılması ve üreticilerle ziyaretçilerin bir araya gelmesi için ortam sunmaktadır.
Referanslar
Akay, H., Sezer, İ. ve Mut, Z. (2018). Coğrafi İşaretler ve Tosya Yerel Çeltik Genotipleri Örneği, Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 15 (2): 81–85, https://doi.org/10.25308/aduziraat.349133; Aydoğdu, A. ve Mızrak, M. (2017). Yöresel Yemeklerin Sürdürülebilirliğinde Standart Reçetelendirmenin Önemi: Kastamonu Mutfağı Örneği, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9 (20): 366–394, https://doi.org/10.20875/makusobed.341471; Büyükmehmetoğlu, N. ve Oktay, K. (2021). Yöresel Mutfağın Turistik Ürün Olarak Pazarlanması: Kastamonu Örneği, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 24 (2): 241–259, https://izlik.org/JA98WR53DJ; Curoğlu, Ö. B. ve Sabur, D. G. (2025). Aybastı’nın Yenilebilir Otları ve Kullanım Şekillerinin Belirlenmesi, Journal of New Tourism Trends, 6 (1): 31–43, https://doi.org/10.58768/joinntt.1644765; Çam, O. ve Çılgınoğlu, H. (2021). Yöresel Mutfakların Gastronomi Turizmindeki Önemi: Kastamonu Mutfağı Örneği, Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 6 (1): 176–192, https://doi.org/10.37847/tdtad.885081; Çekal, N. ve Doğan, E. (2022). Sürdürülebilir Gastronomide Standart Reçete ve Coğrafi İşaretlerin Önemi, Turizm Çalışmaları Dergisi, 4 (1): 49–60, https://dergipark.org.tr/tr/pub/tucade/article/1075610; İbret, Ü., Aydınözü, D. ve Uğurlu, M. (2015). Kastamonu Şehrinde Kültür ve İnanç Turizmi, Marmara Coğrafya Dergisi, 32: 239–269, https://doi.org/10.14781/mcd.00582; Özbek, K., Karabak, S., Aysar Güzelsoy, N., Sarı, N., Murat Duran, R., Tascı, R., Güner, B., Yücearslan, H., Deniz, D. ve Aksoy, A. (2017). Gıda ve Beslenme İçin Biyoçeşitlilik Projesi: Karadeniz Bölgesi Çalışmaları, ANADOLU Ege Tarım Araştırma Enstitüsü Dergisi, 27 (2): 17–25, https://izlik.org/JA67MW53RZ; Özbey, Z. ve Köşker, H. (2024). Kastamonu’nun Coğrafi İşaretli Gastronomik Ürünlerinin Değerlendirilmesi. İçinde: 24. Ulusal Turizm Kongresi Bildiriler Kitabı (ss. 218–231). Detay Yayıncılık, https://www.researchgate.net/publication/385740772_Kastamonu'nun_Cografi_Isaretli_Gastronomik_Urunlerinin_Degerlendirilmesi; Polat, M. (2020). Yöresel Yemek İmajının Destinasyon Tercihine Etkisi, Doğu Coğrafya Dergisi, 25 (43): 183–194, https://doi.org/10.17295/ataunidcd.712430; Sabur, D. G. ve Güneş, S. G. (2023). Kayseri Örneğinde Sürdürülebilir Gastronomi Turizmi ve Coğrafi İşaretli Ürünler, Tourism and Recreation, 5 (2): 138–152, https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1351137; Serce Dinçkol, G., Kızılırmak, İ. ve Ayduğan, N. (2024). Kastamonu’daki Doğa Temelli Rekreatif Faaliyetleri Konu Alan Çalışmaların Bibliyometrik Analizi, Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 9 (2): 136–154, https://doi.org/10.37847/tdtad.1544549; Türk Patent ve Marka Kurumu (2024). Kastamonu Pastırması (Tescil No: 1559). Coğrafi İşaretler Portalı; Türker, N., Türkmen, M. ve Caymaz, E. (2019). Geleneksel Bir Ürün Olarak Kastamonu Pastırması, Gastroia: Gastronomi ve Seyahat Araştırmaları Dergisi, 3 (2): 264–277, https://doi.org/10.32958/gastoria.527286.
