Sakızlı Dondurma
GASTRONOMİ DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Yemek/Yiyecek Gastronomik Değer Tatlı
-
2025
“Dondurma” terimi, dondurularak üretilen ve donmuş olarak tüketilen süt bazlı ürünleri ifade eder. Dondurma üretiminde kullanılan karışımlar, yağ, yağsız süt katıları, tatlandırıcılar, stabilizatörler, emülgatörler ve su içerir. Farklı bölgelerde tüketilen dondurma çeşitleri arasında süt bazlı dondurma, gelato, donmuş yoğurt, süt buzu, sorbe, donmuş şeker şurubu ve donmuş meyve buzları yer alır ve bunlar, formülasyonlarındaki farklılıklarla birbirinden ayrılır.
Dondurmaları birbirinden ayıran diğer özellik dondurma bazının içerisine eklenen ürünlerdir. Damla sakızı da dondurmaya eklenen popüler gıda ürünlerindendir. Damla sakızı, Yunanistan’ın Sakız Adası’na özgü Pistacia lentiscus ağacının reçinesinden elde edilen aromatik bir maddedir ve dondurmaya hafif reçineli bir tat kazandırır. Damla sakızı Akdeniz’e kıyısı olan pek çok ülkede ve özellikle Ege Denizi’ndeki adalarda doğal olarak yetişen bir reçinedir. Yunanca “Mastika” ve Osmanlı kayıtlarında “Mastaki” olarak bilinen damla sakızının bir diğer ismi de “Gözyaşı”dır. Bu dondurma, kendine özgü aroması ve hafif sakızlı kıvamı ile diğer dondurma türlerinden ayrılır. Ana bileşenleri süt, şeker, salep ve sakız ağacından elde edilen damla sakızıdır.
Damla sakızının elde edildiği sakız ağacı (Pistacia lentiscus L.), Akdeniz İklimi'ne özgü, yoğun aromalı reçine üreten bir ağaç türüdür. Maksimum beş metreye kadar boylanabilen, yıl boyunca yeşil yapraklı ortalama beşinci yılınca sakız üretmeye başlayan bir ağaç türüdür. Kalın ve kireçli toprakları seven sakız ağacının reçinesi damla sakızı olarak gıda sektöründe ve geleneksel tıpta kullanılmakta, özellikle tatlılara ve içeceklere kendine has bir aroma katmaktadır.
Damla sakızı, Türk mutfağında lokum, dondurma, sütlaç gibi sütlü tatlılar ve çeşitli yemeklerde temel aroma maddesi olarak kullanılmaktadır. Sakızlı dondurmanın yapımı, geleneksel Türk dondurmalarında olduğu gibi, sürekli karıştırma ve yoğurma işlemi gerektirir. Bu yöntem, dondurmanın daha yoğun ve sakızımsı bir dokuya sahip olmasını sağlar. Damla sakızı, önceden dövülerek toz haline getirilir ve ısıtılan süt ile karıştırılarak iyice çözünmesi sağlanır. Daha sonra karışıma salep eklenir ve kıvam alana kadar pişirilir. Soğutma sürecinde karıştırma işlemi devam ettirilerek homojen bir yapı elde edilir. Sonuç olarak, sakızlı dondurma, hafif esnek yapısı ve yoğun süt aromasıyla tüketildiği zaman damakta kalıcı bir tat bırakır.
Referanslar
Ağan, C. ve Özer, Ç. (2020). Damla sakızının Türk mutfağındaki yeri, önemi ve kullanım alanları, Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(3): 3002–3015; Clarke, C. ve Cox, A. (2024). Science of ice cream. Royal Society of Chemistry; Goff, H. D. (2006). Ice cream. İçinde; P. F. Fox ve P. L. H. McSweeney (Editörler.), Advanced dairy chemistry volume 2 lipids (ss.. 441–450). Springer US; Pachi, V. K., Mikropoulou, E. V., Gkiouvetidis, P., Siafakas, K., Argyropoulou, A., Angelis, A., Mitakou, S. ve Halabalaki, M. (2020). Traditional uses, phytochemistry and pharmacology of Chios mastic gum (Pistacia lentiscus var. chia, Anacardiaceae): A review, Journal of Ethnopharmacology, 254: 112485. https://doi.org/10.1016/j.jep.2019.112485; Syed, Q. A., Anwar, S., Shukat, R. ve Zahoor, T. (2018). Effects of different ingredients on texture of ice cream, Journal of Nutritional Health & Food Engineering, 8(6): 422–435; Şimşek, B., Aksoy, A., Kırhan, S., & Topçu, D. Ş. (2019). Effects of mastic gum (Pistacia lentiscus) on chemical, rheological, and microbiological properties of yogurt ice cream, Journal of Food Processing and Preservation, 43(7), e13945. https://doi.org/10.1111/jfpp.13945.