Sultan Şuca Türbesi, Diyarbakır’da XIII. yüzyılın başlarında inşa edilmiş, siyah ve beyaz taşların birlikte kullanıldığı cephe düzeni, piramidal külahı ve taş işçiliğiyle dikkat çeken önemli bir anıtsal mezar yapısıdır. Yapı, Diyarbakır’daki Artuklu dönemi mimarisinin seçkin örnekleri arasında yer almakta olup, tarihî kent dokusu içerisinde dinî ve kültürel kimliğiyle öne çıkmaktadır.

Türbenin kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Bununla birlikte bazı kaynaklarda yapının, Artuklu hükümdarı Melik Şah’ın torunu Sultan Şücaeddin tarafından Hicri 605 / Miladi 1208-1209 yıllarında yaptırıldığı belirtilmektedir. Günümüze ulaşan bir kitabesinin bulunmaması nedeniyle yapı hakkındaki bilgiler; vakıf kayıtları, tarihî salnameler ve bilimsel araştırmalara dayanmaktadır. Türbe, hem ziyaretgâh hem de defin mekânı işlevi taşıyan dinî-anıtsal bir yapı niteliğindedir.

Sultan Şuca Türbesi dıştan kare planlı ve kübik gövdeli olarak inşa edilmiştir. Yapının üst örtüsü iç mekânda kubbe, dış kısımda ise piramidal külah biçiminde düzenlenmiştir. İnşasında kesme taş ve moloz taş birlikte kullanılmıştır. Cephelerde Diyarbakır mimarisinin karakteristik özelliklerinden biri olan siyah bazalt ve beyaz kalker taşlar almaşık sistemde uygulanmıştır. Özellikle külah kısmında siyah taşların tercih edilmesi yapının görsel etkisini artırmaktadır. Güney cephe sağır bırakılmış; kuzey cephesinde dikdörtgen açıklıklı giriş kapısına yer verilmiştir. Doğu ve batı cephelerinde ise düz atkı taşlı dikdörtgen pencereler bulunmaktadır. Cephelerde kullanılan iki renkli taş düzeni yapıya hareketli ve estetik bir görünüm kazandırmaktadır.

İç mekân kare planlıdır. Kubbe geçişleri tromplarla sağlanmış; tromplar arasında sivri kemerli sağır nişler uygulanmıştır. Geçiş bölümünde mukarnas süslemeler dikkat çekmektedir. Kubbe içerisinde kırmızı ve beyaz taşlarla oluşturulan dairesel bezemeler yer almaktadır. Türbenin cenazelik kısmına batı tarafta bulunan merdiven aracılığıyla ulaşılmaktadır. Kare planlı cenazelik katı, kuzey-güney doğrultusunda uzanan beşik tonoz ile örtülmüştür.

Yapının tarih boyunca çeşitli onarımlar geçirdiği bilinmektedir. Kaynaklarda en kapsamlı restorasyonun 1972-1973 yıllarında Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından gerçekleştirildiği belirtilmektedir. Sultan Şuca Türbesi, Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 19.01.1980 tarih ve A-2082 sayılı kararıyla tescillenmiş tarihî kültür varlıkları arasında yer almaktadır.

Günümüzde tarihî ve dinî ziyaret mekânı olarak kullanılmaya devam eden Sultan Şuca Türbesi, Diyarbakır’ın tarihî kent dokusu içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Mardin Kapısı çevresindeki diğer tarihî yapılarla birlikte değerlendirilen türbe, inanç turizmi ve kültürel miras açısından ziyaret edilen önemli alanlardan biri olma özelliğini sürdürmektedir.