Söke Kulak Tatlısı

GASTRONOMİ Coğrafi İşaretli Ürün Tatlı TÜRKİYE'NİN İLLERİ Aydın

(Söke, Aydın, 2025)

Türk mutfağında tatlılar; meyve, hamur işi, pasta ve sütlü tatlılar olarak çeşitlilik göstermektedir (Ercelep vd. 2022). Anadolu’da yerel halk, arazide çalışırken kaybettikleri kaloriyi karşılamak için yemeklerden arta kalan malzemeleri ya da hasat edilen meyve ve tahıl gibi ürünleri şekerle karıştırarak veya pişirerek tatlı sayılabilecek ürünler elde etmiştir. Nitekim Osmanlı saray mutfağında da tatlıların sıklıkla tercih edilmesi ve tüketilmesi, tatlıların menü düzenindeki ve yemek sofralarındaki rolünü artırmıştır (İntepe 2025). Tatlılar bir yemeğin bitişini simgelerken; ölüm, düğün, nişan ve dinî törenler gibi toplum için önemli ritüellerde de rol oynamaktadır. Her toplum, kültürü ve gelenekleri çerçevesinde bu gibi törenlerde yerel ürün ve yemeklerin kullanılmasını tercih etmektedir (Sevimli ve Sönmezdağ 2017). Tatlılar içinde hazırlanış teknikleri ve kullanılan ürünler bakımından da bu yerellik görülmektedir. Özellikle ürün çeşitliliği bakımından zengin Aydın yöresinde özel günlerde hazırlanan; hem duyusal hem de ruhsal anlamda mutluluk vermek için tüketilen tatlılarda yöreye özgü teknikler ve ürünler kullanılmaktadır (Ademoğlu ve Özkaya 2021). Nitekim Söke kulak tatlısı da bu özellikleriyle yörede tüketilen tatlıların başında gelmektedir.

Söke kulak tatlısı, tam buğday unundan hazırlanan bir yufkaya ceviz, susam ve tuzsuz leblebiden oluşan iç harcın doldurulması; ardından yufkanın yuvarlak hâle getirilip kesilmesi ve fırında pişirilmesiyle hazırlanır. Kesildikten ve pişirildikten sonraki şekli bakımından kulağa benzetildiği için bu ismi aldığı düşünülmektedir (TP 2025). İlk kez nerede ve kim tarafından üretildiği tam olarak bilinmemektedir. Ancak Söke sınırları içinde düğün, ölüm, sünnet, kutlama ve bayram gibi ritüellerde ve özel günlerde tüketilmek üzere hazırlanan bir tatlı olarak görülmektedir. Ayrıca hamurun kesimi ve şekillendirilmesi bakımından ustalık ve el becerisi gerektirdiği için her zaman, her yerde bulunabilen ve tüketilebilen bir tatlı değildir. Bunun dışında yöreye ait zeytinyağı, susam ve cevizin kullanılması, Söke kulak tatlısının bir diğer özgün özelliği olarak değerlendirilmektedir. Bu çerçevede hazırlanış teknikleri, tüketim özellikleri ve niteliği bakımından Söke ile çağrışım kurmuş ve ün kazanmıştır.

Türk Patent ve Marka Kurumu, Aydın Ticaret Borsası tarafından 2023 yılında yapılan başvuruya bağlı olarak Söke kulak tatlısına menşei adıyla 2025 yılında coğrafi işaret tescil belgesi düzenlemiştir. Nitekim bu tescil, hem Söke kulak tatlısının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması hem de Aydın özelinde Söke’nin turistik bir destinasyon olarak çekiciliği ve gelişimi açısından önemli bir potansiyel olarak görülmektedir.

Referanslar

Ademoğlu, A. ve Durlu Özkaya, F. (2021). Özel gün ve tören yemekleri: Ethnic Foods dergisi üzerine bir inceleme, Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 4(2): 248-257.; Ercelep, B. ve Akdemir, N. (2022). Tescilli coğrafi işaretli gıda ürünleri: Türk tatlıları örneği, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 6(3) (Özel Sayı: ICTEBS): 550-563.; İntepe, M. C. (2025). Geçmişten günümüze Türk tatlı tarihi, Toros University Journal of Food, Nutrition and Gastronomy, 4(1): 55-66.; Sevimli, Y. ve Sönmezdağ, A. S. (2017). Özel gün tatlıları: Kültür turizmi açısından önemi, Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi (IRTAD), 1(2): 18-28.; Türk Patent ve Marka Kurumu. (t.y.). Erişim tarihi: 10 Ocak 2026, https://ci.turkpatent.gov.tr/

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: