Söke Keşkeği
GASTRONOMİ Yemek Süt Ürünleri TÜRKİYE'NİN İLLERİ Aydın
(Aydın, 2011)
-
2026
Aydın’ın Söke ilçesinde toplumsal ritüellerle birleşmiş ve nesilden nesile aktarılan geleneksel bir keşkek türüdür. Aşurelik buğday ile etin yumuşayıncaya kadar kaynatılması ve ardından dövülmesi işlemiyle hazırlanmaktadır. Keşkek yapımının genellikle açık alanlarda, büyük kazanlar etrafında gerçekleştirilmesi; yemeğin yalnızca tüketim değil, aynı zamanda bir toplumsal etkileşim pratiği olduğunu göstermektedir. Bu nedenle yerel kimliğin korunması ve toplumsal ritüellerin yaşatılmasında Söke keşkeği önemli bir rol üstlenmektedir.
Orta Asya’dan çıkıp Anadolu’ya uzanan keşkek geleneği, Türk mutfak kültürünün en eski yemeklerinden biri olarak bilinmektedir. Özellikle köy düğünleri ve toplu kutlama yemekleri çerçevesinde Söke’de keşkek zamanla yaygınlaşmıştır. Bölgenin tarıma elverişli yapısı ve buğday üretimindeki yoğunluk sayesinde keşkeğin hem temel besin hem de özel gün yemeği (düğün, nişan vb.) olarak benimsenmesi sağlanmıştır. Halk birliğiyle üretilen bu yemek, sosyal dayanışmanın bir göstergesi olarak kabul edilmiştir.
Söke keşkeği; aşurelik buğdayın kemikli dana veya kuzu eti ile büyük kazanlarda odun ateşinde, et yumuşayana kadar pişirilmesi ve sonrasında tokmakla uzun süre dövülerek homojen kıvama getirilmesiyle hazırlanmaktadır. Üzerine eritilmiş tereyağı ve kırmızı biber gezdirilerek servis edilmektedir. Söke keşkeğinin Anadolu’nun diğer keşkeklerinden ayrılmasının temel sebepleri; kullanılan buğdayın niteliği ile uzun süreli pişirme ve yoğun dövme tekniğidir. Bu işlemler sayesinde yemek, diğer yöresel keşkek türlerinden doku, kıvam ve lezzet açısından belirgin biçimde ayrılmaktadır. Bu yönüyle Söke keşkeği yalnızca geleneksel bir yemek değil, aynı zamanda tören yemeği niteliği taşımaktadır. Halk kültürünün ortak ürünüdür; geleneği özellikle köylü halk tarafından yaşatılmaktadır. Ayrıca belirli bir kişi ya da kaynakla ilişkilendirilmemesi, ürünün geleneksel açıdan nesilden nesle aktarımını güçlendirmektedir.
Keşkek, kültürel bir miras olarak UNESCO listesine Türkiye adına 2011 yılında kaydedilmiştir. Bu mirasın yerel temsilcilerinden biri de Söke keşkeğidir. Gastronomi turizmi açısından yöresel festivaller ve kültür etkinliklerinde tanıtılmaktadır. Bunun yanında üretiminin endüstriyelleştirilmesi, geleneksel üretim tekniklerinin kaybolması riskini doğurmaktadır. Söke’de düğün ve hayır organizasyonları için keşkeğin geleneğe uygun üretilmesi, bu mirasın korunmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda Söke keşkeği, yerel hafızayı, kolektif emeği ve kültürel sürekliliği temsil eden bir yemek olmanın ötesinde, aynı zamanda sosyal bir ritüeldir.
Referanslar
Akın, G., Özkoçak, V. ve Gültekin, T. (2015). Geçmişten günümüze geleneksel Anadolu mutfak kültürünün gelişimi, Anthropology, 30: 33-52.; Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2023). Söke yöresel yemekleri [Web sayfası]. https://aydin.ktb.gov.tr/TR-64515/yoresel-yemekler.html, Erişim tarihi: 19 Ocak 2026.; Beşirli, H. (2010). Yemek, kültür ve kimlik, Milli Folklor, 2(87): 159-169.; Dağı, F. ve Mınez, O. (2022). Türklerde ölüm ve yemek ritüelleri, Journal of Humanities and Tourism Research, 12(3): 669-677.; UNESCO. (2011). Ceremonial Keşkek Tradition in Turkey [Web sayfası]. https://ich.unesco.org/en/RL/ceremonial-kekek-tradition-00388, Erişim tarihi: 19 Ocak 2026.
