Safranbolu, Osmanlı döneminde dericilik ve debbağlık faaliyetleriyle öne çıkan üretim merkezlerinden biridir (Tekin 1992; Aktüre ve Şenyapılı 1976). Kentin mekânsal örgütlenmesinde tabakhane bölgesi, su kaynaklarına yakınlığı ve işleme alanlarının düzeniyle dikkat çekmektedir (Fidan 2021). XIX. yüzyıldan XX. yüzyıl başlarına kadar debbağhaneler, Safranbolu’nun ekonomik ve toplumsal yapısında önemli bir yer tutmuştur (Arslan 2021; Okumuş 2021).

Debbağlık geleneği, Ahilik teşkilatı çerçevesinde meslekî örgütlenme, usta-çırak ilişkisi ve üretim ahlâkı ile bütünleşmiş bir zanaat kültürü oluşturmuştur (Bayram 1991; Kal’a 2003). Osmanlı esnaf yapısı içinde debbağlar, üretim standartları ve kalite denetimi açısından belirli kurallara bağlı olarak faaliyet göstermiştir (Genç 2022; Pamuk 2005).

Tabağ Ahmet Bey Tabakhanesi, bu üretim kültürünün Safranbolu’daki temsil mekânlarından biridir. Yapı, ham derinin kireçlenmesi, temizlenmesi, tabaklanması ve kurutulması gibi aşamaların yürütüldüğü işlik bölümlerine sahiptir. Geleneksel deri işleme sürecinde bitkisel tabaklama yöntemleri kullanılmış; üretim bilgisi ustalık pratiği yoluyla aktarılmıştır (Kal’a 2012; Küçükerman 1988; Yelmen 2001; Tozun ve Çınar 2020).

Sanayileşme ve fabrikalaşma girişimleriyle birlikte geleneksel debbağlık faaliyetleri gerilemiş; zanaat üretimi yerini endüstriyel modellere bırakmıştır (Kadir 2020). Buna rağmen Safranbolu’da debbağlık kültürünün izleri korunmuş ve bazı tabakhane yapıları kültürel miras kapsamında yeniden işlevlendirilmiştir (Deniz ve İrken 2020).

Sarıtunç Dericilik Müzesi, bu yeniden değerlendirme sürecinin bir örneğidir. Müze, geleneksel üretim araçlarını, deri işleme tekniklerini ve zanaat belleğini görünür kılan bir temsil alanı olarak yapılandırılmıştır. Kültürel miras literatüründe somut ve somut olmayan unsurların birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır (Vecco 2010; The Getty Conservation Institute 2002). Bu bağlamda müze, hem maddi üretim mekânını hem de debbağlık geleneğinin bilgi aktarım boyutunu bir arada sunmaktadır.

Bu maddede yer alan bilgiler, yazılı kaynakların yanı sıra iki bin on sekiz yılında Safranbolu’da gerçekleştirilen alan gözlemleri ve debbağ ustalarıyla yapılan sözlü tarih görüşmelerinden elde edilen verilerle desteklenmektedir. Saha çalışması kapsamında üretim süreci, mekânsal düzen ve ustalık aktarımı doğrudan gözlem ve görüşmeler yoluyla kayıt altına alınmıştır.

Günümüzde Sarıtunç Dericilik Müzesi, Safranbolu’nun kültürel turizm rotası içinde yer almakta ve kentin zanaat hafızasını temsil eden bir endüstriyel miras alanı olarak değerlendirilmektedir (Yücer 2014; Vötzi 2020)