Saldır Şeyh Türbesi, Muğla’nın Bodrum ilçesinde, Gümbet çevresinde bulunan ve Saldır Şeyh Horasanî’ye atfedilen tarihî bir mezar yapısıdır. Türbe, Saldır Şeyh adını taşıyan mezarlık içerisinde yer almakta ve Bodrum’un Türk-İslam dönemine ait dinî ve kültürel miras unsurlarından biri olarak değerlendirilmektedir.

Türbenin kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Yapıda inşa kitabesi bulunmadığından tarihlendirme mimari özelliklere dayanmaktadır. Mevcut yapının XVIII. veya XIX. yüzyılda, daha eski bir mezar veya ziyaret yerinin üzerine inşa edilmiş olabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle Saldır Şeyh’e ilişkin menkıbevî anlatılar ile günümüzde görülen türbenin inşa tarihi birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Yapının banisi ve mimarı da bilinmemektedir.

Türbe kare planlıdır ve konik biçimli bir kubbeyle örtülüdür. Duvarlarda kesme taş, kaba yonu taş ve tuğla birlikte kullanılmıştır. Kuzey, doğu ve batı cephelerinde mermer söveli pencereler bulunmaktadır. Pencere çevreleri ile yapının üst bölümünde görülen çini süslemelerin ise yakın dönem onarımları sırasında eklenmiş olabileceği değerlendirilmektedir.

Yapının güney bölümüne sonradan dikdörtgen planlı bir ek mekân yapılmıştır. Betonarme düz damla örtülü bu bölümde mermer bir mihrap nişi bulunmaktadır. Ana türbe bölümüne buradan geçilmektedir. Türbenin içerisinde Saldır Şeyh’e ait olduğu kabul edilen bir mezar yer almaktadır.

Saldır Şeyh Horasanî hakkında yörede çeşitli halk anlatıları bulunmaktadır. Bu anlatılarda Saldır Şeyh, Horasan’dan Anadolu’ya gelen ve bölgenin fetih sürecine katılan bir eren ve savaşçı olarak tasvir edilmektedir. Bir rivayete göre Gümbet çevresindeki çatışmalarda başından yaralanmış veya başı bedeninden ayrılmış, buna rağmen savaşmaya devam etmiştir. Başının ve bedeninin düştüğü yerlerin ayrı mezar ve ziyaret noktaları hâline geldiğine inanılmaktadır.

Bu anlatılar, Anadolu’daki eren ve evliya kültüründe görülen menkıbevî motiflerle benzerlik göstermektedir. Ancak söz konusu bilgiler sözlü kültüre dayandığından tarihsel olayların doğrudan kanıtı olarak değerlendirilmemelidir. Saldır Şeyh’in yaşamı ile mevcut türbenin mimari tarihi arasında kesin bir bağ kurmak mümkün değildir.

Türbenin çevresinde farklı dönemlere ait mezar taşları bulunmaktadır. Osmanlı dönemine tarihlenen mezar taşlarının varlığı, alanın uzun süredir mezarlık ve ziyaret yeri olarak kullanıldığını göstermektedir. Türbe günümüzde de yerel ziyaret gelenekleriyle ilişkisini sürdürmektedir.

Saldır Şeyh Türbesi, Bodrum’un Türk-İslam dönemine ait mimari ve folklorik mirasının önemli unsurlarından biridir. Yapı, mimari özelliklerinin yanı sıra çevresinde oluşan menkıbevî anlatılar ve ziyaret gelenekleriyle yöresel kültürel belleğin bir parçasını oluşturmaktadır. Bu yönüyle türbe, yerel