İkiz Türbe

Türbe Muğla

(Ortaköy, Milas, Muğla, 1025)

İkiz Türbe, Muğla’nın Milas ilçesine bağlı Ortaköy’de, birbirine bitişik iki sekizgen mezar yapısından oluşan tarihî bir türbedir. Halk arasında Pir Ahmet Çelebi, Pir Abdurrahman ve Seyit Ahmet Türbesi gibi adlarla da bilinmektedir. İki türbenin aynı büyüklükte ve bitişik biçimde tasarlanmış olması, yapının ayırt edici özelliğini oluşturmaktadır.

Yapının kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Kuzeydeki türbenin girişinde bulunan ve günümüze kısmen tahrip olmuş biçimde ulaşan Arapça kitabede tarih “1025” olarak okunmaktadır. Kitabenin bazı bölümlerindeki belirsizlik nedeniyle yapı Hicri 1025 (1616-1617) veya Hicri 1035 (1625-1626) yıllarıyla ilişkilendirilmekte, genel olarak XVII. yüzyılın ilk çeyreğine tarihlendirilmektedir.

Türbenin banisi ve mimarı kesin olarak bilinmemektedir. Yerel anlatılarda yapı, Ortaköy’ün kurucusu kabul edilen Pir Ahmet Çelebi ile ilişkilendirilmektedir. XVI. yüzyıla ait Menteşe vakıf kayıtlarında Pir Ahmet Çelebi adına bir zaviyeden söz edilmesi, bölgede türbenin inşasından önce dinî ve sosyal bir yapılanmanın bulunduğunu düşündürmektedir. Bununla birlikte türbe ile söz konusu zaviye arasındaki doğrudan ilişki kesin olarak belirlenememiştir.

İkiz Türbe, ortak bir duvarla birbirine bağlanan iki ayrı mezar mekânından oluşmaktadır. Her iki bölümün de sekizgen planlı ve kubbeli olarak tasarlandığı anlaşılmaktadır. Güneydeki türbenin günümüze ulaşan izleri ile kuzeydeki türbenin plan ve malzeme özellikleri, iki yapının başlangıçtan itibaren birlikte tasarlanmış olduğunu göstermektedir.

Yapımda kaba yonu taş, kırma taş ve tuğla kullanılmıştır. Kapı ve pencere açıklıklarında mermer söveler bulunmaktadır. Kuzey türbesinin sekizgen gövdesinin üzerinde tuğla kubbe yer almakta, üst bölümde tuğladan kirpi saçak görülmektedir. Güney cephedeki geniş kemerli açıklık iki türbe arasında geçiş sağlamaktadır.

Giriş cephesinde iki renkli mermerden oluşturulan kemerli düzenleme, geometrik ve bitkisel bezemeler dikkat çekmektedir. İç mekânda tuğladan yapılmış sandukalar bulunmaktadır. Türbelerde toplam altı mezar veya sanduka bulunduğu belirtilmekle birlikte bunların kimlere ait olduğu kitabelerle kesin olarak belirlenememiştir. Yerel gelenekte mezarlar Pir Ahmet Çelebi ve çevresindeki kişilerle ilişkilendirilmektedir.

İkiz Türbe’yi Türk türbe mimarisi açısından farklılaştıran temel özellik, iki sekizgen türbenin doğrudan birbirine bitişik olarak tasarlanmış olmasıdır. Anadolu’da “ikiz türbe” olarak adlandırılan başka örnekler bulunmakla birlikte Milas’taki yapı, iki mezar mekânının ortak duvarla bütünleşmesi bakımından dikkat çekmektedir.

Yapı zaman içerisinde önemli ölçüde zarar görmüştür. İki türbenin birleştiği bölümde büyüyen bir menengiç ağacının beden duvarları ve kubbeye zarar vermesi sonucunda güney türbenin kubbesi yıkılmış, kuzey türbesinin de bazı bölümleri hasar görmüştür. XX. yüzyılın sonlarına gelindiğinde güney türbenin yalnızca bazı duvar bölümleri ayakta bulunmaktaydı.

İkiz Türbe 26 Şubat 1992 tarihinde kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Restorasyon süreci kapsamında 2012 yılında rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanmış, uygulamalar 2013-2014 yıllarında gerçekleştirilmiştir. Çalışmalarda kuzey türbesinin mevcut mimari özellikleri korunmuş, yıkılmış durumdaki güney türbesi ise ayakta kalan bölümün plan, malzeme ve yapım tekniği esas alınarak yeniden oluşturulmuştur.

Restorasyon sonrasında bütüncül mimari görünümüne kavuşan İkiz Türbe, günümüzde Milas’ın Osmanlı dönemi kültür mirası içerisinde değerlendirilmektedir. Yapı, özgün ikiz türbe düzeni ve bulunduğu çevredeki tarihî ve arkeolojik değerlerle birlikte kültür turizmi açısından da önem taşımaktadır.

Referanslar

Çağlıtütüncigil, E. (2010). Türk türbe mimarisinde ender bir örnek: Milas Ortaköy’de İkiz Türbe. XIII. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri (14–16 Ekim 2009, ss. 155–163) içinde. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü; Dere, M. E. (2022). Milas Ortaköy’deki İkiz Kubbeli Türbe ve mimarisi. Hars Akademi Uluslararası Hakemli Kültür Sanat Mimarlık Dergisi, 5(1): 202–219; Güney Ege Kalkınma Ajansı. (2015). Muğla İlinin Kırsal Kalkınma Potansiyelinin Belirlenmesi; Kunduracı, O. (2007). Muğla-Yatağan Çevresindeki Türk Devri Mimarisi ve El Sanatları. Muğla: Muğla Valiliği Kültür Yayını; Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (t.y.). İkiz Türbe. Dini Yapılar (Camiler, Türbeler, Kiliseler); Yiğit, A. (2009). XVI. Yüzyıl Menteşe Livası Vakıfları: 338 Numaralı Mufassal Evkaf Defteri, H. 970/M. 1562. Ankara: Barış Platin Kitabevi.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: