Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi, Muğla ilinin güneybatısında, Datça ve Marmaris ilçeleri sınırlarında yer alan; doğal, biyolojik, arkeolojik ve kültürel değerleri bir arada barındıran önemli bir koruma alanıdır. Bölge, 22 Ekim 1990 tarihli ve 90/1117 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edilmiş, karar 21 Kasım 1990 tarihli ve 20702 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yaklaşık 1.441 km² büyüklüğündeki alan, Datça ve Bozburun yarımadalarının önemli bir bölümünü kapsamaktadır.

Bölge, Ege Denizi ile Akdeniz arasındaki geçiş kuşağında bulunması ve kara-deniz ekosistemlerinin bütünlük göstermesi bakımından dikkat çekmektedir. Datça Yarımadası yaklaşık 70 kilometre uzunluğunda olup Gökova Körfezi ile Hisarönü Körfezi ve Akdeniz arasında uzanmaktadır. Bozburun Yarımadası ise daha doğuda, Marmaris çevresinden güneybatıya doğru uzanan engebeli bir topoğrafyaya sahiptir. Girintili çıkıntılı kıyı çizgisi; koy, körfez, burun, kayalık kıyı ve küçük kumsalların oluşmasına olanak sağlamıştır. Palamutbükü, Hayıtbükü, Mesudiye, Kargı, Domuzçukuru, Selimiye ve Söğüt çevresindeki kıyılar bölgenin karakteristik peyzaj alanları arasındadır.

Jeomorfolojik yapı, kıyıya kadar ulaşan dağlık ve engebeli arazi ile derin vadiler ve koylarla şekillenmektedir. Bu özellik, kıyı ve kara ekosistemlerinin çeşitlenmesine katkı sağlamaktadır. Gebekum Kumul Alanı, kıyı kumulları ve bunlara özgü bitki toplulukları bakımından bölgenin önemli doğal alanlarından biridir. Ayrıca Hisarönü-Çubucak, İnbükü, Karabük Burnu, Hayıtbükü, Mesudiye ve Söğüt çevresinde çeşitli kıyı habitatları bulunmaktadır.

Akdeniz ikliminin etkili olduğu bölgede yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçmektedir. Doğal bitki örtüsünde kızılçam ormanları, maki toplulukları, zeytinlikler ve bademlikler öne çıkmaktadır. Defne, keçiboynuzu, zakkum, sandal ve çeşitli kekik türleri de yayılış göstermektedir. Bölgenin biyolojik açıdan önemli türlerinden biri, sınırlı yayılış alanına sahip Datça hurmasıdır (Phoenix theophrasti). Sığla ağacı (Liquidambar orientalis) da bölgedeki önemli bitki türleri arasında yer almaktadır.

Datça-Bozburun, karasal ve denizel biyolojik çeşitlilik bakımından zengin bir alandır. Resmî kaynaklarda bölgede çok sayıda bitki ve hayvan türünün bulunduğu belirtilmekte; Akdeniz foku (Monachus monachus), yaban keçisi (Capra aegagrus), su samuru (Lutra lutra), ada martısı (Larus audouinii) ve tepeli karabatak (Phalacrocorax aristotelis desmarestii) gibi türler öne çıkmaktadır. Denizel ekosistemlerde ise özellikle Posidonia oceanica deniz çayırları ekolojik açıdan önem taşımaktadır. Bu habitatlar, denizel biyolojik çeşitliliğin korunması ve kıyı ekosistemlerinin devamlılığı açısından değerlidir.

Bölgenin doğal özellikleri tarihsel ve kültürel mirasla bütünleşmektedir. Datça ve Bozburun yarımadaları, antik Karya coğrafyasının önemli alanlarından biri olup farklı dönemlere ait çok sayıda arkeolojik kalıntı barındırmaktadır. Knidos Antik Kenti başta olmak üzere Amos, Loryma (Bozukkale), Bybassos, Patakis, Tymnos ve Soronda bölgedeki önemli arkeolojik alanlar arasındadır. Tarım, balıkçılık, arıcılık ve ormancılık tarihsel olarak başlıca ekonomik faaliyetler arasında yer alırken özellikle badem üretimi Datça’nın yerel ekonomik ve kültürel kimliğiyle özdeşleşmiştir.

Doğal ve kültürel değerlerin çeşitliliği, bölgenin turizm açısından önemini artırmaktadır. Özellikle kıyıların girintili çıkıntılı yapısı ve çok sayıdaki koy, yat turizminin gelişmesine elverişli koşullar oluşturmuştur. Bunun yanı sıra yüzme, dalış, yelken, kano, doğa yürüyüşü, fotoğrafçılık ve kültür turizmi gibi faaliyetler gerçekleştirilmektedir. Knidos ve diğer arkeolojik alanlar kültür turizmi bakımından önemli ziyaret noktalarıdır.

Bölgenin Özel Çevre Koruma Bölgesi statüsü, doğal ve kültürel kaynakların korunması ile turizm ve diğer ekonomik faaliyetlerin dengelenmesini amaçlamaktadır. Alanın yönetimi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesindeki Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünün görev alanında bulunmaktadır. Özel çevre koruma statüsünün yanı sıra bölgede farklı niteliklerde doğal ve arkeolojik sit alanları da bulunmaktadır. Koruma çalışmalarında tür ve habitat izleme, denizel ekosistemlerin korunması, Akdeniz foku araştırmaları, su kalitesinin izlenmesi ve kıyı alanlarının yönetimi gibi uygulamalar yürütülmektedir.

Bölgenin karşı karşıya olduğu başlıca sorunlar, özellikle yaz döneminde artan nüfus ve ziyaretçi hareketliliğine bağlı olarak ortaya çıkan çevresel baskılardır. Kıyı yapılaşması, atık su ve katı atık yönetimi, deniz kirliliği, yoğun tekne kullanımı, yangın riski ve iklim değişikliğinin etkileri koruma açısından önem taşımaktadır. Bu nedenle Datça-Bozburun’da turizm faaliyetlerinin doğal ve kültürel kaynakların taşıma kapasitesi dikkate alınarak planlanması, denizel ve kıyısal habitatların korunması, yerel toplulukların koruma süreçlerine katılımının artırılması ve koruma-kullanma dengesinin gözetilmesi, alanın sürdürülebilir yönetimi açısından temel gerekliliklerdir.