Biyoçeşitlilik, Korunan Alanlar ve Turizm

Kavram Doğal ve Kültürel Miras Ulusal Park Park Alanı Rekreasyon Jeopark Vadi Ekoturizm Alanı Ekoturizm Rotası

Bir asırdan fazla bir süredir, korunan alanların belirlenmesi ve yönetilmesi, gelecek nesiller için kaynakları korurken, genellikle turizm yoluyla biyolojik çeşitliliğin mevcut kullanımına izin vermek amacıyla yapılmaktadır. Biyolojik çeşitlilik, bütün olarak bir bölgedeki türleri, ekosistemleri ve ekolojik durumları kapsamaktadır. Korunan alan, biyolojik çeşitliliğin, doğanın ilgili ekosistem hizmetleri ve kültürel değerlerle birlikte uzun vadeli korunmasını sağlamak için yasal veya diğer etkili araçlarla tanınan, tahsis edilen ve yönetilen kara veya denizdeki coğrafi alanlar olarak tanımlanmaktadır. Korunan alanlar, küresel biyolojik çeşitlilikteki hızlı kaybın azaltılmasına yönelik temel stratejiler arasındadır.

Korunan alanlar olmasaydı biyolojik çeşitlilikteki küresel kayıp daha da büyük olurdu. Korunan alanlar, yalnız yabani hayvan ve bitki türlerinin değil tüm canlıların içinde bulunduğu ekosistemlerin de korunması için planlanan hareketlerin uygulandığı yerlerdir. İnsan elinin değdiği tarım, sanayi ve yerleşim alanlarının tahribatı günümüzde kale görevini sağlayan korunan alanlar ile mümkündür. Doğal koşullarda gerçekleşen bu uygulamalar tehlike altındaki türlerin korunmasına ve ekolojik durumların sürdürülebilir olmasına yardımcı olmaktadır. Korunan alanlar, tür, karasal, deniz ve sulak koruma alanı olarak amaca göre gruplandırılmaktadır. Aynı zamanda doğa rezervi, doğal sit, özel çevre koruma bölgesi ve milli park olarak da ülkelere göre farklı olarak kategorize edilmektedir. Korunan alanların yönetimi kamu kurumlarının yanı sıra yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri, topluluklar ve bireyler tarafından da sağlanmaktadır. Ayrıca Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından korunan alanlar stratejileri hazırlanıp yönetilmektedir. Korunan alanların yönetilmesinin iki hedefi bulunmaktadır. Hedeflerden biri, doğal sistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin korunmasını vurgulamaktadır. Diğeri ise korunan alanlardaki ekosistem hizmetlerinin insan refahına katkısını vurgulamaktadır. Bazı korunan alanlar yalnızca biyolojik çeşitliliğin korunması hedefine odaklanılarak yönetilirken diğerleri ekosistem odaklı yönetilmektedir.  

Biyolojik çeşitlilik ile korunan alanlar sosyo-ekonomik ve uzun süreli sürdürülebilir kalkınma amacı taşıyan turizm sektörünün önemli kaynakları arasında yer almaktadır. Turizm sektöründe, korunan alanlar aracılığıyla biyolojik çeşitliliğin korunması sürdürülebilirliğin de başarılı bir yolu olarak görülmektedir. Turizm sektörünün biyolojik çeşitlilik ve koruma alanlarına sağladığı olumlu etkilerinin yanı sıra turizm faaliyetlerinin bilinçsiz yapılması, kontrol ve planlama eksikliği gibi sebepler ile doğal kaynaklarda geri dönüşü mümkün olmayan olumsuz etkileri de bulunmaktadır. Bu sorunların ise biyolojik çeşitlilik, korunan alanlar ve turizm faaliyetlerinin bütüncül bir yaklaşım olarak ele alınmasıyla çözülebileceği düşünülmektedir.

Biyolojik çeşitliliğin uluslararası düzeyde ve sürdürülebilirlik kapsamında korunması amacı ile 1992 yılında Rio’da Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi imzalanmıştır. Ardından bu sözleşmeyi destekleyen pek çok sözleşme imzalanmıştır. Bu sözleşme ile planlanan hedeflere kısmen ulaşılmıştır. Ancak küresel olarak biyolojik çeşitliliğin korunması ve yeni hedeflere ulaşmak için WWF (Dünya Doğa Koruma Ağı) tarafından 2030 yılı belirlenmiştir. Bu sebeple 2030 yılına kadar kara ve denizdeki ekosistemlerin yüzde 30’unun (üçte biri) koruma altına alınması gerektiği öngörülmektedir. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (1992) Türkiye tarafından 1996 yılında onaylanmıştır. Bu tarihten günümüze kadar Türkiye’de biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirlik kapsamında korunması için pek çok yasa, yönetmelik, sözleşme, politik taahhüt, faaliyet planları ve projeler sivil toplum kuruluşları ile birlikte sağlanmaktadır.

Yararlanılan Kaynaklar

Bayliss, J., Schaafsma, M., Balmford, A., Burgess, N.D., Green, J.M.H., Madoffe, S.S., Okayasu, S., Peh, K.S.H., Platts, P.J. ve Yu, D.W. (2014). The Current And Future Value of Nature-Based Tourism in the Eastern Arc Mountains of Tanzania, Ecosystem Services, 8: 75-83. 10.1016/j.ecoser.2014.02.006; Beissinger, S.R., Ackerly, D.D., Doremus, H. ve Machlis, G.E. (2017). Science, Conservation, and National Parks. University of Chicago Press; Clements, H.S. ve Cumming, G.S. (2017). Manager Strategies and User Demands: Determinants of Cultural Ecosystem Service Bundles on Private Protected Areas, Ecosystem Services. 28: 228-237. DOI: 10.1016/j.ecoser.2017.02.026; Demirayak, F. (2002). Biyolojik Çeşitlilik-Doğa Koruma ve Sürdürülebilir Kalkınma. TÜBITAK VIZYON 2023 Projesi Çevre ve Sürdürülebilir Kalkınma Paneli; Deniz, T. (2019). Turizm ve Biyoçeşitlilk, Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(3): 323- 339; Işık, K. (1998). Biyolojik Çeşitlilik. Kıvanç, M. ve Yücel, E. (Editör), Çevre ve İnsan (ss. 13-39) içinde. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları; Mace, G.M. (2014). Whose Conservation? Science, 345(6204):1558-1560. DOI: 10.1126/science.1254704; UNEP-WCMC, IUCN & NGS (2018). Protected Planet Report 2018. UK: Cambridge; Switzerland: Gland; and Washington, USA: DC: UNEP-WCMC, IUCN and NGS; https://www.fs.usda.gov/nac/buffers/guidelines/2_biodiversity/8.html; korunanalanlar_korumazsakkaybederiz__rapor__web.pdf, (Erişim tarihi: 5.7.2024).