Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi, Antalya ili sınırları içerisinde, Serik ve Manavgat ilçeleri arasında Akdeniz kıyısı boyunca uzanan ve kıyı ile karasal ekosistemleri kapsayan korunan bir alandır. Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi, 22 Ekim 1990 tarihli ve 90/1117 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit ve ilan edilmiştir. İlk ilan edildiğinde yaklaşık 112 km² olan bölgenin sınırları, 2019 yılında gerçekleştirilen biyolojik çeşitlilik araştırmaları sonucunda yeniden düzenlenmiş ve 25 Aralık 2019 tarihli ve 30989 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme ile alan yaklaşık 142 km²’ye çıkarılmıştır. Bölge, denize paralel yaklaşık 25 kilometre uzunluğunda ve yaklaşık altı kilometre genişliğinde bir alan oluşturmaktadır. Antalya’nın Serik ve Manavgat ilçelerine bağlı yerleşimleri kapsayan bölgenin kıyı kesiminde yaklaşık 29 kilometrelik kıyı alanı bulunmaktadır.

Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi; kıyı, kumul, orman, sulak alan, akarsu ve tarım alanlarından oluşan farklı ekosistem ve arazi kullanım biçimlerini içermektedir. Bölgenin doğal peyzajının oluşumunda Akdeniz kıyısındaki kumul sistemleri ile akarsuların taşıdığı alüvyonlar etkili olmuştur. Kıyı kesiminde geniş kumsal ve kumul alanları bulunurken kıyının gerisinde tarım alanları, maki formasyonları ve orman toplulukları yer almaktadır. Bölgenin doğal örtüsünün özellikle kıyı kesimi ile Köprüçay çevresindeki alanlarda yoğunlaştığı görülmektedir. Bununla birlikte iç kesimlerde tarımsal faaliyetlerin genişlemesine bağlı olarak doğal bitki örtüsünün parçalandığı alanlar da bulunmaktadır.

Bölgenin Serik kesimi Karadayı çevresinden Köprüçay’a kadar uzanırken Köprüçay’ın doğusunda kalan kesim Manavgat ilçesi sınırları içerisinde devam etmektedir. Köprüçay’ın yanı sıra Acısu ve Sarısu, bölgenin hidrolojik yapısında rol oynayan başlıca akarsulardır. Akarsu sistemleri, kıyı alanlarının hidrolojik özelliklerinin oluşmasında ve kıyı ekosistemlerinin sürekliliğinde işlev görmektedir. Bölge genelinde kıyıdan iç kesimlere doğru tarımsal kullanımın arttığı ve doğal alanlarla tarımsal alanların bir arada bulunduğu bir arazi kullanım yapısı görülmektedir.

Bölgenin başlıca doğal değerleri arasında kıyı kumulları, kızılçam (Pinus brutia) ve fıstık çamı (Pinus pinea) toplulukları, sulak alanlar ve çayırlık alanlar bulunmaktadır. Kumul sistemleri, kıyı ekosistemlerinin doğal yapısının korunması ve çeşitli bitki ve hayvan türleri için habitat oluşturması bakımından işlev görmektedir. Bölgenin biyolojik çeşitliliği içerisinde Serik armudu (Pyrus serikensis), Aphanius anatoliae, deniz kaplumbağası (Caretta caretta) ve yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) gibi türler yer almaktadır. Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen araştırma ve izleme çalışmalarında özellikle deniz kaplumbağalarının popülasyonları ile habitatlarının izlenmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiştir.

Belek kıyıları, deniz kaplumbağalarının üreme alanlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Bölge içerisinde Caretta caretta ve Chelonia mydas türlerinin izlenmesi ve korunmasına yönelik çalışmalar yürütülmüş; bu kapsamda kumsal alanlarında tür ve habitat izleme projeleri gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, kıyı ekosistemlerinin korunması ile turizm ve rekreasyon faaliyetlerinin düzenlenmesi bakımından veri sağlamaktadır.

Bölgenin karasal ekosistemleri içerisinde sulak çayırlıklar ve tarımsal alanlarla çevrili açık habitatlar da bulunmaktadır. Bu alanlar çeşitli kuş türleri açısından barınma ve beslenme ortamı oluşturabilmektedir. Böylece Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi, kıyı kumullarından orman ve sulak alanlara kadar farklı habitatların bir arada bulunduğu bir ekolojik sistem niteliğindedir.

Belek ve yakın çevresindeki insan yerleşimlerinin tarihi antik dönemlere kadar uzanmaktadır. Bölgenin çevresinde Aspendos ve Perge gibi önemli arkeolojik alanların yanı sıra Sillyon ve Pednelissos gibi antik yerleşimler bulunmaktadır. Gündoğdu, Kısalar ve Çolaklı çevresinde de arkeolojik kalıntılara rastlanmaktadır. Bu kültürel miras unsurları, Belek çevresinin doğal alanlarının yanı sıra tarihsel ve kültürel peyzaj özellikleri bakımından da değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır.

Bölgede geçmiş dönemlerde tarım ve hayvancılık başta olmak üzere kırsal ekonomik faaliyetler yürütülmüştür. Antalya kıyılarında 1980’li yıllardan itibaren turizm sektörünün gelişmesiyle birlikte Serik ve Manavgat çevresinin ekonomik ve mekânsal yapısında değişimler meydana gelmiştir. Belek Turizm Merkezi’nin gelişmesiyle birlikte kıyı alanlarında konaklama tesisleri, golf sahaları ve turizm hizmetlerine yönelik diğer kullanımlar yaygınlaşmıştır. Bu gelişme, bölgedeki arazi kullanım biçimleri üzerinde de etkili olmuştur.

Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi, Belek Turizm Merkezi ile coğrafi ve ekonomik açıdan yakın ilişki içerisindedir. Bölgede kıyı turizminin yanı sıra golf, spor, kongre ve rekreasyon faaliyetleri gelişmiştir. Özellikle golf turizmi, Belek destinasyonunun uluslararası turizm pazarındaki konumunda etkili olan faaliyetlerden biridir. Uzun kumsallar, Akdeniz iklimi ve doğal alanlar kıyı turizmi açısından başlıca çekim unsurlarını oluştururken yakın çevrede bulunan arkeolojik alanlar kültür turizmi açısından tamamlayıcı bir nitelik taşımaktadır. Aspendos ve Perge gibi arkeolojik alanlar ile Köprülü Kanyon Millî Parkı gibi doğal alanlar, Belek çevresindeki turizm faaliyetlerinin çeşitlendirilmesine imkân sağlamaktadır.

Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde doğal kaynakların ve biyolojik çeşitliliğin korunması ile ekonomik ve sosyal faaliyetlerin sürdürülebilir biçimde yürütülmesi amacıyla çeşitli araştırma, izleme ve koruma çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından bölgede biyolojik çeşitliliğin belirlenmesine yönelik araştırmaların yanı sıra tür ve habitat izleme, deniz kaplumbağalarının korunması, su kalitesinin izlenmesi ve kum zambağının korunması gibi çalışmalar yürütülmüştür.

Bölgenin yönetiminde turizm, tarım, yerleşim ve doğal alan kullanımlarının koruma amaçlarıyla uyumlu biçimde düzenlenmesi önem taşımaktadır. Özellikle kıyı kumulları, deniz kaplumbağalarının üreme alanları, ormanlar ve sulak alanlar, kullanım baskısına karşı hassas ekosistemler arasında değerlendirilmektedir. Turizm faaliyetlerinin yoğunlaştığı dönemlerde kıyı alanlarının kullanımındaki artış, doğal habitatlar üzerinde baskı oluşturabilmektedir. Deniz kaplumbağalarının üreme dönemlerinde kumsalların kullanımı, ışık kirliliği, insan hareketliliği ve motorlu deniz araçlarının faaliyetleri, türlerin üreme habitatlarının korunması açısından yönetilmesi gereken başlıca kullanım unsurlarıdır. Bu nedenle kıyı kullanımının ekolojik özellikler ve mevsimsel hassasiyetler dikkate alınarak düzenlenmesi gerekmektedir.

Tarım faaliyetleri de bölgenin arazi kullanım yapısında önemli bir yere sahiptir. Tarımsal sulamada yer altı su kaynaklarının kullanılması, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimini bölgenin çevresel planlamasında önemli bir konu hâline getirmektedir. Tarım alanlarının genişlemesi ve doğal bitki örtüsünün tarımsal kullanıma dönüştürülmesi ise habitatların parçalanmasına neden olabilmektedir. Bu nedenle su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı, sulama verimliliğinin artırılması ve doğal habitatların korunması, bölgenin çevre yönetimi açısından dikkate alınması gereken konular arasındadır.

Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nin yönetiminde koruma ve kullanım arasında denge kurulması temel bir planlama konusudur. Turizm ve tarım faaliyetlerinin doğal kaynakların taşıma kapasitesi dikkate alınarak yürütülmesi, kıyı ve kumul ekosistemlerinin korunması, deniz kaplumbağalarının üreme alanlarının izlenmesi ve korunması, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanılması ve biyolojik çeşitliliğin izlenmesine yönelik çalışmaların devam ettirilmesi, alanın uzun dönemli ekolojik bütünlüğünün korunmasına katkı sağlayabilecek başlıca uygulamalardır. Bu kapsamda Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi, doğal ve kültürel kaynakların turizm ve yerleşim baskısı altında birlikte yönetilmesini gerektiren kıyı koruma alanlarından biri olarak değerlendirilmektedir.