Yerel yemekler, bir destinasyonun kültürel kimliğini yansıtan en önemli unsurlar arasında yer almakta ve gastronomi turizmi kapsamında stratejik bir değer taşımaktadır. Yerel yemekler, bir toplumun tarihsel birikimini, yaşam tarzını ve doğayla kurduğu ilişkiyi yansıtan önemli kültürel göstergelerdir. Günümüzde turizm faaliyetleri içerisinde yerel mutfak unsurlarının önemi giderek artmakta; yemekler, destinasyon seçiminde belirleyici bir motivasyon unsuru hâline gelmektedir. Bu bağlamda gastronomi turizmi, yerel yemeklerin korunması ve ekonomik değere dönüştürülmesi açısından önemli bir araçtır (Hjalager 2002).

Türkiye, sahip olduğu bölgesel mutfak çeşitliliği ile gastronomi turizmi açısından güçlü bir konuma sahiptir. Ancak Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan illerin yerel mutfakları, literatürde sınırlı düzeyde ele alınmıştır. Ağrı ili, özgün yemekleri ve geleneksel üretim pratikleriyle bu bağlamda dikkat çekmektedir.

Ağrı ili, yüksek rakımı ve sert karasal iklim koşullarıyla beslenme alışkanlıklarını doğrudan etkileyen bir coğrafyaya sahiptir. Uzun ve soğuk kış ayları, yemeklerin besleyici, doyurucu ve uzun süre tok tutan nitelikte olmasını zorunlu kılmıştır. Bu durum, et, süt ürünleri ve tahıl ağırlıklı bir mutfak yapısının oluşmasına yol açmıştır.

Yaylacılık geleneği, hayvancılığın gelişmesine ve doğal süt ürünlerinin mutfakta yaygın biçimde kullanılmasına zemin hazırlamıştır. Tereyağı, yoğurt, peynir ve et ürünleri, Ağrı yerel yemeklerinin temel bileşenleri arasında yer almaktadır (Cömert ve Özata 2016).

Ağrı yerel mutfağı, geleneksel pişirme teknikleri, emek yoğun hazırlık süreçleri ve kolektif üretim anlayışıyla dikkat çekmektedir. Yemekler yalnızca bireysel tüketim amacıyla değil; düğün, bayram ve toplu etkinliklerde sosyal dayanışmayı güçlendiren unsurlar olarak da önem taşımaktadır.

Bu bağlamda yerel yemekler, somut olmayan kültürel miras kapsamında değerlendirilmekte; kuşaktan kuşağa aktarılan bilgi ve becerilerin bir ürünü olarak görülmektedir (Bessière 1998).

Ağrı mutfağında öne çıkan yerel yemekler aşağıda kültürel bağlamlarıyla birlikte ele alınmaktadır:

• Abdigör Köftesi: Dana etinin uzun süre dövülerek lif hâline getirilmesiyle hazırlanan bu yemek, ustalık gerektiren geleneksel bir üründür.
• Ağrı Döneri: Yerel et kullanımı ve pişirme tekniğiyle bölgenin gastronomik kimliğini temsil eden önemli bir yemektir.
• Keşkek: Toplumsal birlikteliğin simgesi olarak özel günlerde yapılan geleneksel bir yemektir.
• Kete: Kış hazırlıklarıyla ilişkilendirilen, ev içi üretim geleneğini yansıtan bir hamur işidir.
  Hasude: Un, tereyağı ve pekmezle hazırlanan geleneksel bir tatlı olup enerji verici özelliğiyle öne çıkar.

Bu yemekler, yalnızca lezzet unsuru olarak değil; aynı zamanda bölgenin tarihsel ve kültürel hafızasını yansıtan sembolik değerler olarak değerlendirilmektedir.

Ağrı’nın Coğrafi İşaretli Ürünleri

• Ağrı Geven Balı: Tescil türü: Menşe Adı, Tescil Tarihi: 17 Mart 2022
• Ağrı Haşıl Yemeği: Tescil türü: Mahreç İşareti, Tescil Tarihi: 22 Kasım 2022
• Ağrı Yaprak Döneri: Tescil türü: Mahreç İşareti, Tescil Tarihi: 07 Aralık 2022
• Ağrı Tulum Peyniri: Tescil türü: Mahreç İşareti, Tescil Tarihi: 29 Mart 2024
• Doğubayazıt Abdigör Köftesi: Tescil türü: Mahreç İşareti, Tescil Tarihi: 25 Aralık 2017
• Doğubayazıt Aşure Tatlısı: Tescil türü: Mahreç İşareti, Tescil Tarihi: 12 Temmuz 2025

Yerel yemekler, gastronomi turizmi kapsamında destinasyon imajını güçlendiren önemli çekicilik unsurlarıdır. Ağrı yerel mutfağı, otantik yapısı ve endüstriyel üretimden uzak olması nedeniyle deneyim odaklı turizm açısından avantaj sağlamaktadır. Ziyaretçilerin yemek yapım sürecine katılması, yöresel ürünlerin yerinde tüketilmesi ve geleneksel mutfak ortamlarının deneyimlenmesi, gastronomi turizmi faaliyetleri kapsamında değerlendirilebilir (Quan ve Wang 2004).

Ancak Ağrı’da yerel yemeklerin turizm ürünü hâline getirilmesine yönelik tanıtım, markalaşma ve coğrafi işaretleme çalışmalarının yetersiz olduğu görülmektedir.