Turizm sektöründe son yıllarda yaşanan dönüşümle birlikte ziyaretçilerin beklentileri, yalnızca görme ve gezme odaklı faaliyetlerden uzaklaşarak yerel kültürü deneyimleme, otantik yaşam pratiklerine tanıklık etme ve yöresel tatları yerinde keşfetme yönünde evrilmiştir (Aydın 2017). Bu dönüşüm, gastronomi turizmini destinasyonların kimlik inşasında ve rekabet avantajı sağlamasında önemli bir araç hâline getirmiştir. Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Ağrı ili; köklü mutfak kültürü, coğrafi işaret potansiyeli taşıyan ürünleri ve geleneksel üretim pratikleriyle gastronomi turizmi açısından henüz yeterince keşfedilmemiş, ancak yüksek potansiyel barındıran bir destinasyon konumundadır.

Gastronomi turizmi; bireylerin bir destinasyonu ziyaret etme motivasyonları arasında yöresel yiyecek ve içecekleri tatma, üretim süreçlerini yerinde gözlemleme ve yerel mutfak kültürünü deneyimleme isteğinin ön planda olduğu bir turizm türü olarak tanımlanmaktadır (Bucak ve Aracı 2013). Bu turizm türü yalnızca tüketim odaklı bir faaliyet değil; aynı zamanda kültürel aktarım, hikâye anlatımı ve deneyim paylaşımı gibi unsurları da içeren çok boyutlu bir yapıya sahiptir (Richards 2012).

Literatürde gastronomi turizminin destinasyon imajı, ziyaretçi memnuniyeti ve tekrar ziyaret niyeti üzerinde olumlu etkiler yarattığı vurgulanmaktadır. Özellikle yerel mutfağın turistik bir ürüne dönüştürülmesi, kırsal ve gelişmekte olan destinasyonlar için sürdürülebilir kalkınmayı destekleyen önemli bir araç olarak değerlendirilmektedir (Cömert ve Özata 2016).

Ağrı mutfağı; besleyici, doyurucu ve geleneksel pişirme tekniklerine dayalı yemeklerden oluşmaktadır. Yörede öne çıkan lezzetler arasında Ağrı döneri, Abdigör köftesi, keşkek, kete ve hasude gibi ürünler yer almaktadır. Bu yemekler yalnızca gastronomik unsurlar olarak değil; aynı zamanda sosyal dayanışma, paylaşım kültürü ve kültürel belleğin taşıyıcıları olarak da önem taşımaktadır.

Özellikle Ağrı döneri, yerel üretim et kullanımı ve kendine özgü pişirme yöntemiyle ilin gastronomik kimliğini temsil eden başat ürünlerden biridir. Bunun yanı sıra yaylalarda üretilen bal, tereyağı ve peynir gibi doğal ve katkısız ürünler, gastronomi turizmi açısından önemli bir değer sunmaktadır.

Ağrı ili; sert karasal iklimi, yüksek rakımı, yaylacılık geleneği ve hayvancılığa dayalı ekonomik yapısıyla mutfak kültürünü şekillendiren özgün koşullara sahiptir. Uzun kış ayları, yiyeceklerin dayanıklılık, besleyicilik ve saklanabilirlik esaslarına göre geliştirilmesine yol açmış; et, süt ve tahıl temelli yemekler mutfağın temelini oluşturmuştur. Ayrıca bölgenin tarihsel süreçte birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olması, mutfak kültüründe çok katmanlı ve melez bir yapının oluşmasını sağlamıştır.

Ağrı, gastronomi turizmi açısından üç temel avantaja sahiptir. Bunlardan ilki, endüstriyel mutfak baskısından uzak, ev merkezli ve geleneksel üretimin hâlen sürdürülüyor olmasıdır. İkinci olarak, yöresel yemeklerin her birinin mevsimsel döngüler, coğrafi koşullar, aile yapısı ve ritüellere dayanan güçlü hikâyelerle ilişkilendirilmesi, destinasyon için önemli bir anlatı potansiyeli sunmaktadır. Üçüncü avantaj ise ziyaretçilerin yemek yapım süreçlerine katılabildiği, tandır başı deneyimleri yaşayabildiği ve yayla ziyaretleri gibi etkinliklerle sürece dâhil olabildiği deneyim odaklı turizm olanaklarının geliştirilebilir olmasıdır. Bu yönleriyle Ağrı, yalnızca “yemek yenilen” değil, yemeğin deneyimlendiği bir destinasyon olma potansiyeline sahiptir.

Gastronomi turizminin geliştirilmesi; Ağrı’da yerel üreticilerin desteklenmesine, kadın emeğinin görünür hâle gelmesine, kırsal kalkınmanın güçlenmesine ve genç nüfus için yeni istihdam alanlarının oluşturulmasına katkı sağlayabilir. Bunun yanı sıra yerel mutfak mirasının belgelenmesi ve tanıtılması, somut olmayan kültürel mirasın korunması açısından da kritik bir öneme sahiptir.