Melikgazi Türbesi
DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Türbe TÜRKİYE'NİN İLLERİ Kırşehir
(Kırşehir, XIII. yüzyılın ikinci yarısı)
-
2026
Kırşehir il merkezinde Medrese Mahallesi’nde bulunan türbe, Mengücek oğullarından Melik Muzafferüddin Behram Şah adına eşi tarafından yaptırılmıştır. Yapının inşa tarihi konusunda 1240–1250 yılları, XIII. yüzyılın ikinci yarısı ile 1260–1265 yıllarını esas alan farklı görüşler bulunmaktadır. Köşeleri pahlı kare bir kaide üzerine oturan yapı, sekizgen gövdeli olarak inşa edilmiştir. Silindirik gövdeden konik külaha geçişte kullanılan üçgen pahlar, yapıya çadır formunu andıran bir görünüm kazandırmaktadır. Bu özellikleriyle yapı, Türk türbe mimarisinin Orta Asya çadır geleneğinden etkilendiğini gösteren ve türbelerin kökeninin Orta Asya sanatına dayandığı görüşünü destekleyen örnekler arasında değerlendirilmektedir.
Türbe, iki katlı mimari düzeni ve zengin taş süslemeleriyle dikkat çekmektedir. Alt katta yer alan cenazelik bölümü kare planlı olup çapraz tonozla örtülüdür. Zamanla oluşan kot farkı nedeniyle yapı günümüzde yol seviyesinin yaklaşık bir metre altında kalmıştır. Yapılan kazılar sonucunda kaide kısmının toprak altında kaldığı ve mezar odasına ait girişin sonradan açığa çıkarıldığı tespit edilmiştir. Cenazelik katı, doğu cephesindeki tek mazgal pencereyle aydınlatılmakta olup mekânda sonradan yerleştirilmiş bir sanduka bulunmaktadır. Üst katta yer alan mescit bölümü sekizgen planlıdır ve kubbe ile örtülüdür. Sekizgen gövde, her kenarında kubbeye kadar yükselen sivri kemer biçimli silmelerle hareketlendirilmiştir. Mescit katı; kuzey, doğu ve güneybatı cephelerinde açılan pencerelerle aydınlatılmaktadır. Güney cephede yer alan giriş nedeniyle bu bölümde mihrap bulunmamaktadır. Bu durum, her ne kadar dönem türbelerinde zorunlu olmasa da yapıyı benzer örneklerden ayıran bir özellik olarak değerlendirilmektedir.
Türbenin süsleme programı, özellikle gövde ve taçkapı üzerinde yoğunlaşmaktadır. Sekizgen gövdenin her kenarı, külahla bütünlük sağlayan üçgen silmelerle kuşatılmıştır. Köşelerde yer alan geometrik geçmeler ve pencereleri çevreleyen sivri kemerli silmeler, cephe düzenini zenginleştirmektedir. Taçkapı; üç sıra mukarnaslı kavsara, sivri kemerler ve palmet ile rûmî motiflerden oluşan bezemeleriyle yapının en dikkat çekici bölümünü oluşturmaktadır. Yapı genelinde sarı kalker taşı kullanılmış, taçkapı ve külahın alt kısmındaki bezemeli kuşakta mermer tercih edilmiştir. Mermerin özellikle giriş cephesinde kullanılması, taçkapının vurgulanmasını sağlamıştır.
Mimari özellikleri, taş işçiliği ve süsleme programıyla türbe, bulunduğu bölgenin kültürel mirası içerisinde önemli bir yere sahiptir. Türbe olarak ifade edilmekle birlikte mimari özellikleri nedeniyle literatürde daha çok kümbet olarak adlandırılmaktadır. Kırşehir Belediyesi tarafından 2023 yılında gerçekleştirilen çevre düzenlemesiyle yapının çevresi ziyaretçiler için daha düzenli ve cazip hâle getirilmiştir.
Referanslar
Bekmez, A. (2020). Kırşehir Melik Gazi Türbesi üzerinden yeni bir değerlendirme, History Studies, 12(1): 55-85. DOI: 10.9737/hist.2020.820.; T.C. Kırşehir Belediyesi. (2023, 23 Ağustos). Lale Camii yanında, Melikgazi Türbesi etrafının düzenleme çalışması başladı [Web sayfası]. https://www.kirsehir.bel.tr/haberler/lale-camii-yaninda-melikgazi-turbesi-etrafinin-duzenleme-calismasi-basladi, Erişim tarihi: 20 Ocak 2026.; T.C. Kırşehir Valiliği. (1993). Kırşehir. Ankara: Erk Yayıncılık.; T.C. Kırşehir Valiliği. (2017). Melik Gazi Kümbeti. Kırşehir Gezi Rehberi içinde (İkinci baskı), s. 127.; T.C. Kırşehir Valiliği. (t.y.). Tarih-turizm [Web sayfası]. https://kirsehir.gov.tr/tarih-turizm, Erişim tarihi: 20 Ocak 2026.; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Melikgazi kümbeti [Web sayfası]. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kirsehir/gezilecekyer/melkgaz-kumbet, Erişim tarihi: 20 Ocak 2026.
Ayrıntılı bilgi için bakınız
Bekmez, A. (2020). Kırşehir Melik Gazi Türbesi üzerinden yeni bir değerlendirme, History Studies, 12(1): 55-85. DOI: 10.9737/hist.2020.820
