İzmir’de yer adları diğer kentlerimize göre daha belirgin Türkçe adlardır. İzmir’in Yunan işgalinden kurtuluşuna kadar (9 Eylül 1922) yer adları etnik çeşitliliğin etkisiyle Rumca, Ermenice, İtalyanca, Fransızca ve Museviceydi. Bugün Türkçeye çok yabancı gelen bu adlar unutulmuştur. Punta: Alsancak; Bella Vista: Gündoğdu; Mortakiye: Karantina; Aya Vukla: Gaziler; Hahambaşı: Güzelyurt; Beni İsrail: İstiklal; Yorgi Holi: Yeşil İzmir olarak Türkçeleştirilmiştir.

İzmir’de bu kadar çok Türkçe yer adı olmasının bir diğer nedeni de, 1922 İzmir Yangını’nda yok olan, Rumların yaşadığı Agios Nikolas ve Demetrius (Kültür Parkı’nın yerinde), Fasula, Agia Katerina, Mortakya ve Ermenilerin Haynots (Basmane) mahallelerinin yerine Türkçe adlarla yeni semtler kurulmuş olmasıdır.

İzmir’de en büyük değişiklik 1930’da yapılır. 3 Nisan 1930’da kabul edilen 1508 sayılı Belediyeler Kanunu ile yer adlarının değiştirilmesi belediye meclislerinin kararına bırakılır. Bunun üzerine İzmir Belediyesi üç kişilik bir komisyon kurar. Komisyon değiştirilecek isimleri belirler, Türkçe olmayan adları Türkçeleştirir, açılan cadde ve sokaklar için yeni adlar üretir. Ad verilmesi gereken o kadar çok sokak olunca, genişliği 20 metreden küçük olan sokakların adlarının yerine de numara verilmesi kararlaştırılır. Numaralandırılmış sokak adları ile İzmir diğer illerden ayrışır. Böylece Türkçe olmayan eski İzmir yer adları tarihe karışır.

Türkiye’nin hiçbir kentinde bu kadar çok numaralandırılmış sokak yoktur.

Eski adlara alışık kişileri yeni adları kullanmaya teşvik etmek için 1930 yılında yasa çıkarılır. Türkiye, yabancı ülkelerden şehirlerimizin Türkçe adlarını ve adreslerini kullanmalarını resmen talep eder; Angora, Konstantinopolis, Smyrna gibi yerlere gelen postalar “Böyle bir adres yoktur.” denilerek geri gönderilir. Halkı yeni adreslerine alıştırmak için de zarfların üstüne gönderenin adresinin yazılması şartı getirilir.

İzmir’in yer adları reformu, bir dönemin zihniyetini anlamak açısından çok şey anlatır. Bu, yalnızca tabelaların değişimi değildir; devletin ulus inşası projesinin bir parçasıydı. Kaybolan adlar bir kültürün sessizce tarihe karıştığını gösterirken, yeni adlar Cumhuriyet’in dilde ve kimlikte birlik idealini yansıtır. Belki de bu yüzden İzmir, sadece bir kent değil; çok katmanlı bir hafıza atlasıdır.

Böylece 9 Eylül 1922 günü sadece İzmir değil, Türkçe de özgürleşmiş olur.