İsa’nın çarmıha gerilişini sembolize eden haç, aynı zamanda İsa’nın zaferini de simgelemektedir. Dinsel bir sembol hâline gelmesiyle birlikte; özel bayramlarda (İsa’nın doğumu, müjde vb.), dinî ve askerî törenlerde, imparatorluğa ait seremonilerde (kabul ve taç giyme törenleri vb.) ve ayrıca doğal afetler nedeniyle yapılan törenlerde çeşitli boyut ve formlara sahip haçlar taşınmıştır. Bu haçları taşıyan kişilerin ise hem Roma hem de Bizans döneminde önemli bir statüye sahip olduğu bilinmektedir. Bununla birlikte, İmparator Iustinianos (527-565) tören haçlarının önemine vurgu yaparak bu haçların düzenli olarak kullanılmasının gerekli ve zorunlu olduğunu belirtmiştir.

Haçın kullanıldığı dinî törenlerden biri ise Ökaristi’dir. Büyük boyutlu tören haçları dışında, takdis törenlerinde kullanılan veya adak olarak üretilen haçlar daha küçük boyuta sahiptir. Üzerlerinde genellikle aziz tasvirleri ve isimleri görülür. MS XI. yüzyıla kadar haçlar üzerindeki en popüler süslemeyi değerli taşlar ve inciler oluşturmuştur. Ökaristi ayini sırasında altar da kullanılan haçın MS IX. yüzyıldan önceki varlığı tam olarak bilinmemektedir. İlk olarak Tours’lu Gregorius (538-594), tören sırasında altarın üzerine bir haç asıldığını söyler. Ayrıca Gesta Dagoberti (639) adlı eserde, I. Kral Dagobert’in (603-639) Aziz Denis Bazilikası’nda sunağın arkasına koyduğu büyük bir altın haçtan bahsedilir. Diğer yandan Braun, kilisede eğer bir kiboryum varsa üzerine bir veya birden fazla haçın asılmış olabileceğini de söyler. III. Leo (717-741) ve IV. Leo’nun (775-780) vitalarında ise bu imparatorların Aziz Petrus Kilisesi’ne bağışladıkları haçlardan söz edilir.

Erken Bizans döneminde ise haçın nereye yerleştirildiği tam olarak bilinmemektedir. Bu dönemde, belki de haç kullanımı çok yaygın bir uygulama değildi. Ayrıca diğer liturjik eserlerde (paten, kalis gibi) yasal düzenlemeler bulunurken, haç için herhangi bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Bununla birlikte, haçın altar üzerine yerleştirilmesine geç dönemlerde izin verildiği düşünülmektedir. MS IX. yüzyıla ait Synodal-Ermahnung’da, altarın üzerinde yer alan malzemeler olarak sadece “paten, kalis, dua kitabı (İncil) ve pyxis” isimleri geçer; ancak haç ile ilgili bir bilgi bulunmaz.

Haçlar genellikle altın, gümüş, bronz ve bakır malzeme kullanılarak yapılmıştır. Altından yapılmış haçlardan nadiren bahsedilir. Tören haçları sıklıkla gümüş malzemeden yapılmıştır; ancak bu haçlar sadece bayram günlerinde ve yüksek altar üzerinde kullanılmıştır. Diğer yandan gümüşten daha çok, bronz malzemeden yapılmış tören haçları günümüze ulaşmıştır. Bakır malzemeden yapılmış haçlar ise genellikle altın ya da gümüş ile kaplanmıştır. Bununla birlikte, yoksul olan kiliselerde tahtadan yapılmış haçlar da kullanılmıştır. Ancak bu haçların üzerinde çarmıha gerilmiş İsa figürü, gümüş, pirinç ve fildişi gibi değerli görülen malzemelerden yapılmıştır. Boyalı ve cilalı ahşap tören haçlarının genellikle uçları ve ayak kısımları gümüş kaplama ile süslenmiştir. Tören haçlarının malzemesi hakkında ise genel olarak ne uygulanabilir ne de özel kurallardan oluşan bir düzenleme bulunmaktadır. Sadece ayin yapılırken bir haçın altar üzerinde bulunması durumu yaygın bir gelenek hâline getirilmiştir.

Tören haçları farklı boyutlarda olup genellikle “Latin haçı” formundadır. Kollar, merkezden uçlara doğru genişleyerek kol uçları düz, iç bükey olabilir; ya da kollar köşelerden damla, yassı daire, küre ve palmetlerle sonlanabilir. Genel olarak iki bölümden oluşur: Haç ve altar üzerinde durmasını sağlayan bir ayaklık, yani haç kaidesi. Bu kaide, çeşitli formlarda ve boyutlarda yapılmıştır. Günümüze ulaşan örneklerin çoğu Orta Bizans dönemine tarihlenmektedir.