Terzi Baba Mezarlığı

Mezarlık Alanı Dinsel İbadet Ortamı Dinsel Ritüel İlahi Dinler Dini Akımlar TÜRKİYE'NİN İLLERİ Erzincan

(Merkez ilçe, Erzincan, 19. yüzyıl)

Terzi Baba Mezarlığı, Erzincan il merkezinde yer almaktadır. Mezarlık, adını Erzincan’ın önemli mutasavvıflarından ve halk arasında veli olarak kabul edilen Terzi Baba’dan almaktadır. Türbesinin mezarlık içerisinde bulunması nedeniyle Terzi Baba’nın manevi şahsiyeti zamanla Erzincan ile özdeşleşmiş, mezarlık da şehrin en önemli defin alanlarından biri hâline gelmiştir. Günümüzde Erzincan’da gerçekleşen definlerin önemli bir bölümü burada yapılmaktadır. Özellikle 1939 Erzincan Depremi ile 13 Mart 1992 Erzincan Depremi’nde hayatını kaybeden çok sayıda kişi bu mezarlığa defnedilmiş, 1992 depreminin anısına mezarlık içerisinde bir anıt da inşa edilmiştir.

Şehrin en eski mezarlıklarından biri olarak kabul edilen Terzi Baba Mezarlığı, Terzi Baba Türbesi’nin yanı sıra farklı dönemlerde yaşamış din âlimleri, tasavvuf büyükleri, devlet adamları ve şehir eşrafına ait mezarları da barındırmaktadır. Nakşibendî şeyhlerinden Seyit Abdurrahim Reyhan Efendi, Dede Paşa Efendi ve Efraim Reyhan Efendi burada medfundur. Terzi Baba’nın ağabeyi Hafız Abdülkerim Efendi de Terzi Baba ile aynı türbede yer almaktadır. Ayrıca 1887-1908 yılları arasında Erzincan’da görev yapan Müşir (Mareşal) Zeki Paşa’nın anıt mezarı da mezarlık içerisindedir. Bu yönüyle mezarlık, Erzincan’ın kültürel belleğini ve toplumsal hafızasını yansıtan önemli mekânlardan biridir.

Mezarlığın oluşumu, XIX. yüzyılda yaşamış olan Terzi Baba’nın vefatından sonra türbesi çevresinde gelişen ziyaret geleneği ve defin uygulamalarıyla ilişkilendirilmektedir. Asıl adı Mehmet Vehbi olan Terzi Baba, tasavvufi kişiliğiyle Erzincan halkı arasında büyük saygınlık kazanmıştır. Ölümünün ardından kabri bir ziyaretgâha dönüşmüş, türbe çevresine yapılan definlerle birlikte mezarlık alanı giderek genişlemiştir. Böylece mezarlık, Erzincan’ın en önemli hazirelerinden biri hâline gelmiştir. Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar kesintisiz olarak kullanılan mezarlık, tarihî mezar taşları ve kitabeleriyle dikkat çekmektedir.

Terzi Baba Mezarlığı, Terzi Baba Türbesi etrafında şekillenen geniş bir defin alanından oluşmaktadır. Mezarlıkta farklı dönemlere ait mezar taşları bulunmaktadır. Bunlar arasında Osmanlıca kitabeli şahideler, sarıklı ve fesli erkek mezar taşları ile çeşitli bezeme unsurlarına sahip örnekler öne çıkmaktadır. Cumhuriyet dönemine ait mezarlar ise daha sade özellikler göstermektedir. Mezarlık içerisindeki en önemli yapı olan Terzi Baba Türbesi, çeşitli dönemlerde onarım görmüş olup günümüzde de ziyaret edilen dinî ve kültürel mekânlardan biridir. Türbe çevresindeki mezar taşları ve hazire düzeni, ziyaret kültürüyle şekillenen bir kutsal mekân görünümü ortaya koymaktadır.

Terzi Baba Mezarlığı yalnızca bir defin alanı değil, aynı zamanda Erzincan’ın tasavvuf ve tekke kültürünü yansıtan önemli bir kültür mirası alanıdır. Terzi Baba’ya duyulan saygı nedeniyle mezarlık uzun yıllar boyunca bir ziyaret merkezi olarak işlev görmüştür. Özellikle dinî açıdan önemli kabul edilen gün ve gecelerde türbe ziyaretleri sürdürülmektedir. Mezarlıkta yer alan mezar taşları, Erzincan’ın sosyal yapısı, aile ilişkileri, geleneksel meslekleri ve unvanları hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Bu yönüyle mezarlık, şehrin tarihî ve kültürel gelişimini belgeleyen açık hava arşivi niteliği taşımaktadır.

Günümüzde de aktif olarak kullanılan Terzi Baba Mezarlığı, Erzincan’ın en bilinen tarihî mezarlıklarından biridir. Türbe ve mezarlık alanı, yerel halkın yanı sıra şehir dışından gelen ziyaretçiler tarafından da ilgi görmekte, özellikle yılın belirli dönemlerinde yoğun ziyaretçi çekmektedir. Bu ilginin temelinde Terzi Baba’nın halk nezdindeki manevi konumu bulunmaktadır. Terzi Baba Mezarlığı, tarihî, kültürel, tasavvufî ve etnografik değerleriyle Erzincan’ın önemli kültürel miras alanlarından biri olarak varlığını sürdürmektedir.

Referanslar

Aktepe, O. (1979). Terzi Baba’nın Hayatı ve Miftâh-ı Kenz. Erzincan: Mustu Yayınları; Aktepe, O. (2009). Terzi Baba’nın İtikadî Görüşleri. Erzincan: Doğu Yayınları; Albayrak, N. (2011). Terzi Baba. İçinde: M. Akif Aydın (Ed.), Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (ss. 521–522). Ankara: İSAM Yayınları; Aşkun, V. C. (1956). Terzibaba ve Erzincan’ın Şairleri. Balıkesir: Türk Dili Matbaacılık; Bingöl, A. (1989). Terzi Baba’nın tasavvuf anlayışı, Edebiyat ve Beşeri Bilimler Dergisi, 17: 193–198; Çelik, A. ve Aktepe, O. (2016). Miftahu’l-Kenz bağlamında Terzi Baba’nın itikadî görüşleri ve yöntemi, Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, IX(II): 141–152; Çetin, N. (2018). Terzi Baba’nın Kenzü’l-Miftâh adlı eserinde bazı tasavvufî kavramlara yaklaşımı, İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 49(1): 207–234; Er, Ş. (2018). Erzincanlı Terzi Baba (Hayyat Muhammed Vehbi Kuddise Sirruh) Külliyatı: Hayatı, Eserleri, Halifeleri ve Menkıbeleri. İstanbul: Kutup Yıldızı Yayınları; Erzincan Belediyesi (2023). Terzibaba Mezarlığı ve Diğer Mezarlıklarımızda Çalışmalarımız Devam Ediyor. Erişim tarihi: 07.06.2026; Erzincan Valiliği (t.y.). Terzi Baba Türbesi. Erişim tarihi: 06.06.2026; Evliyalar Ansiklopedisi (t.y.). Terzi Baba. Erişim tarihi: 05.06.2026; Naldan, F. (2019). Erzincan Terzi Baba Türbesi Haziresinde Bulunan Mezar Taşları. Ankara: Semih Ofset; Şafak, Y. (1993). Terzi Baba’nın Miftâhu’l-Kenz’inin aslı mensur mudur?, Yedi İklim Dergisi, 42: 72–74; Terzibaba Mezarlığı ve Türbeleri Koruma ve Geliştirme Derneği (t.y.). Terzibaba Hazretleri. Erişim tarihi: 06.06.2026; Türkiye Kültür Portalı (t.y.). Terzibaba Türbesi. Erişim tarihi: 05.06.2026; Türkiye’nin Tarihî Eserleri (2019). Terzi Baba Mezarlığı – Erzincan Merkez. Erişim tarihi: 08.06.2026.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: