Hatip Kaya Anıtı
DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Anıt TÜRKİYE'NİN İLLERİ Konya
(Hatıp Mahallesi, Meram, Konya)
-
2026
Hatip Kaya Anıtı, Konya ilinin Meram ilçesine bağlı Hatıp Mahallesi sınırları içerisinde yer alan Geç Hitit Dönemi kaya anıtıdır. Konya kent merkezinin yaklaşık 16 kilometre güneyinde bulunan anıt, kayalık bir alanın düzeltilmiş yüzeyine işlenmiş olup zeminden yaklaşık beş metre yükseklikte yer almaktadır. Anıtın bulunduğu alanın hemen altında çeşitli kaynak suları bulunmaktadır. Kaya yüzeyine kabartma tekniğiyle işlenmiş bir figür ile bu figürün yanında yer alan Luvice hiyeroglif yazıttan oluşan eser, zaman içerisinde doğal etkenlerden dolayı tahribata uğramış, ancak gerçekleştirilen temizlik ve belgeleme çalışmaları sayesinde ayrıntılı biçimde incelenebilmiştir.
Doğal kaya yüzeyinin düzeltilmesiyle oluşturulan kabartma yaklaşık 2 × 1,75 metre ölçülerinde olup yaklaşık beş santimetre derinliğe sahiptir. Kabartmada yer alan figür sağa doğru yönelmiş ve yürür vaziyette betimlenmiştir. Hitit sanatında yaygın olarak görülen tasvir anlayışına uygun biçimde gövde cepheden, baş ve ayaklar ise profilden gösterilmiştir. Figürün başında üst bölümü kırık durumda olan boynuzlu külah biçimli bir başlık bulunmaktadır. Sağ kulağı belirgin biçimde büyük işlenmiş, badem biçimli gözleri ise kısmen korunabilmiştir. Yüz kısmındaki yoğun tahribat nedeniyle ayrıntılar tam olarak seçilememektedir.
Figür dizlere kadar uzanan kısa bir giysi giymektedir. Sağ kol göğüs hizasında bükülmüş olup elinde yay taşımaktadır. İleri uzatılmış sol elde ise mızrak bulunmaktadır. Sol omuz bölümünden giysinin kısa kollu olduğu anlaşılmaktadır. Bu özellik, geleneksel Hitit tasvirlerinden ayrılan bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Sol elin altında baldır kısmına kadar uzanan kama biçimli bir nesne yer almakta olup bu unsur figürün savaşçı karakterini vurgulamaktadır. Giysi kıvrımları etek bölümüne kadar devam etmekte, ayaklarda ise uçları yukarı kıvrık ayakkabılar görülmektedir.
Kabartmanın sol tarafında yer alan Luvice hiyeroglif yazıt, figürün baş hizasından başlamaktadır. Yazıtta “Büyük Kral, Kahraman Muwatalli’nin oğlu Büyük Kral, Kahraman Kurunta” ifadesi yer almaktadır. Bu yazıt, anıtın tarihsel açıdan önemini artıran temel unsurlardan biridir. Kurunta’nın hem babasını hem de kendisini “Büyük Kral” unvanıyla anması, siyasi meşruiyetini ve soy bağını vurgulama amacıyla ilişkilendirilmektedir. Yazıt aynı zamanda Kurunta’nın Muwatalli’nin oğlu olduğunu açık biçimde ortaya koyan önemli epigrafik verilerden biri olarak kabul edilmektedir. Araştırmacılar, Kurunta’nın bu anıtı yaşadığı dönemde yaptırarak kendi konumunu güçlendirmeyi amaçladığını ileri sürmektedir. Bununla birlikte bazı değerlendirmelerde, kabartmada tasvir edilen figürün doğrudan kralı değil, savaşçı özelliklere sahip tanrısal bir varlığı temsil ettiği görüşü de dile getirilmektedir.
Hatip Kaya Anıtı, biçimsel ve ikonografik özellikleri bakımından Yazılıkaya, Gavurkale, Sirkeli, Hanyeri-Gezbel, Hemite ve Boğazköy’deki bazı Hitit kaya anıtlarıyla benzerlik göstermektedir. Anıtın, Hititler açısından önemli bir su kaynağının yakınında ve stratejik bir güzergâh üzerinde konumlandırılması dikkat çekmektedir. Bu özellikleri nedeniyle hem kutsal hem de siyasi işlevler taşıdığı düşünülmektedir.
Anıtın MÖ XIII. yüzyıla tarihlendirildiği kabul edilmektedir. Çevresinde gerçekleştirilen araştırmalarda MÖ II. binyıldan Osmanlı Dönemi’ne kadar uzanan farklı dönemlere ait arkeolojik buluntular tespit edilmiştir. Hatip Kaya Anıtı, Hitit siyasi tarihi, Luvice hiyeroglif yazıtları ve kaya anıt geleneği açısından önemli kaynaklardan biri olup Konya’nın kültürel mirası içerisinde önemli bir yere sahiptir.
Referanslar
Bahar, H. (1996). Konya-Hatip’te bulunan yeni bir Hitit anıtı, Arkeoloji ve Sanat, 73: 2–5; Bahar, H. (1996). Yeni bir Hitit anıtı, Tarih ve Toplum, 25(150): 22–25; Bittel, K. (1953). Bazı Anadolu ve Mezopotamya kaya tasvirleri üzerine düşünceler, Belleten, XVII(67): 307–313; Bittel, K., Naumann, R. ve Otto, H. (1941). Yazılıkaya: Architektur, Felsbilder und Kleinfunde (WVDOG 61). Leipzig; Burney, C. (2004). Historical Dictionary of the Hittites. Oxford; Dinçol, A. ve Dinçol, B. (1996). Hatip Anıtı’ndaki hiyeroglif yazıt, Arkeoloji ve Sanat, 73: 8–9; Ermişler, O. ve Ekiz, H. H. (1997). Hatip Kaya Anıtı, Türk Arkeoloji Dergisi, XXXI: 403–409.
