Bektaş Efendi Türbesi
Türbe TÜRKİYE'NİN İLLERİ Nevşehir
Hacıbektaş, Nevşehir, XVII. yüzyıl)
-
2026
Nevşehir ili Hacıbektaş ilçesinde yer alan türbe, XVII. yüzyılın başında vefat eden ve Hacı Bektaş Veli’nin soyundan geldiği kabul edilen Bektaş Efendi’ye aittir. Türbe, Bektaş Efendi’nin vefatından hemen sonra 1603 yılında sekizgen planlı ve konik külahlı bir kümbet olarak inşa edilmiş; daha sonra beş Ekim 1906 tarihinde onarılarak önüne dikdörtgen planlı, beşik çatılı bir ön bölüm eklenmiştir. Yapının iç mekânına 1907 ve 1909 yıllarında Barok etkili kalem işi süslemeler ile çeşitli hat eserleri ilave edilmiştir. Yapı son olarak 1975 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Hacıbektaş Anıtlar Derneği tarafından onarılmıştır.
Kesme taş malzemeden inşa edilen türbe, sonradan eklenen dikdörtgen planlı, beşik çatılı ön bölüm ile kare kaide üzerinde yükselen sekizgen planlı, konik külahlı kümbetten oluşmak üzere doğu–batı doğrultusunda uzanan iki bölümden meydana gelmektedir. Sonradan eklenen ön bölümün kuzey cephesi düz bırakılmış ve dışa taşırılmıştır. Güney cephe de tamamen düz bırakılmıştır. Her iki cephe, üstte beşik çatının oluşturduğu silme ile sınırlandırılmıştır. Ön bölüm, batıda türbenin ana kısmını oluşturan sekizgen planlı kümbetin kare kaidesi üzerine oturtulmuştur.
Türbenin ana bölümünü oluşturan kümbet, kare bir kaide üzerine oturan sekizgen planlı bir gövdeye sahiptir. İçbükey bir kuşak, sekizgen gövdeyi çepeçevre dolanır. Gövdeye oturan külah düz bırakılmış olup Barok üsluplu profilli bir kaide üzerinde, iki yanda açık ağızlı ejder figürü ve ortada yukarı doğru uzanan üç kollu âlemle sonlanmaktadır.
Yapının önünde çerçeveli bir mezar yer almaktadır. Orta kısmı kapakla kapatılan mezarın ayakucu taşı sivri tepeliklidir. Mezarın başucu şahidesi Hüseynî taç biçiminde başlıklı, boynu teslim taşlıdır; yatay satırların kartuşlarla birbirinden ayrıldığı kitabe Ta‘lîk hatlıdır. Kitabeden, mezarın Bektaş Efendi Türbesi’nin hizmetkârı Salih adlı bir dervişe ait olduğu anlaşılmakla birlikte tarihi bilinmemektedir.
Yapının içindeki kalem işi süslemelere tarihli ve tarihsiz çeşitli hat eserleri eklenmiştir. Sıva üstüne uygulanan tarihli örnekler şunlardır: Sekizgen yüzeylerin dördünde, akantus yapraklarıyla oluşturulan beyzî şemse motifleri içinde yer alan dairesel madalyonlarda “Allah, Muhammed, Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin” lafızları bulunmaktadır. Bu kompozisyonda “Hasan–Hüseyin” lafzının hemen altına düşülen Rûmî 1323 (1907) tarihi dikkat çekmektedir.
Bunun dışında güneydeki pencere üzerinde, siyah kontur çizgileriyle kuşatılmış kahverengi zemin üzerine beyaz renkle yazılmış sülüs hatlı Kelime-i Tevhîd yer almakta; alt köşesine 1325 tarihi kaydedilmiştir. Aynı üslupta, batıdaki pencerenin üzerinde ise tarihsiz olarak “Yâ Hafîz” yazısı işlenmiştir.
Referanslar
Acıoğlu, Y. (2020). Bektaş Efendi Türbesi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(2); Bayrakal, S. (2010). Nevşehir’in Hacı Bektaş ilçesindeki Bektaşi kültürüyle ilişkili Türk eserleri, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 17(55): 281-310; Demirtaş, H. (2020). Hacı Bektaş Velî Dergâhı Ziyaretçi Defteri (1921-1925). Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
Ayrıntılı bilgi için bakınız
Acıoğlu, Y. (2020). Bektaş Efendi Türbesi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(2).
