Tokat Saat Kulesi, Osmanlı Devleti’nin son döneminde, Sultan II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yılı anısına 1901–1902 yıllarında Tokat’ta inşa edilmiş, kentin simge yapılarından biridir. Saat kuleleri, XIII. yüzyıldan itibaren şehir yaşamının önemli bir parçası hâline gelmiş; Osmanlı döneminde ise özellikle Tanzimat sonrasında modern kent düzeninin bir unsuru olarak yaygınlaşmıştır.

Tanzimat döneminde ortaya çıkan modern kent planlaması anlayışı çerçevesinde oluşturulan hükümet meydanları, kamu yapılarının bir arada bulunduğu alanlar olarak tasarlanmış; saat kuleleri de bu meydanların önemli mimari unsurlarından biri olmuştur. Bu uygulama, merkezi otoritenin şehir mekânındaki görünürlüğünü artıran sembolik bir nitelik taşımaktadır. Osmanlı coğrafyasında saat kulelerinin yaygınlaşması, II. Abdülhamid’in bu yapıların inşasını teşvik eden iradesiyle hız kazanmıştır.

Tokat Saat Kulesi’nin yeri, hükümet konağının karşısında ve şose kenarında olacak şekilde belirlenmiş; inşaat süreci belediye tarafından yürütülmüştür. İlk etapta masrafların belediye bütçesinden karşılanması planlanmış, ancak yeterli kaynak bulunamaması üzerine halktan toplanan yardımlarla inşaat tamamlanmıştır. Belediye Reisi Mütevellioğlu Enver Bey’in öncülüğünde gerçekleştirilen bu süreçte yaklaşık bin lira toplanmıştır.

Kulenin yapımında Çarşamba kazasından getirilen Hristo Usta görev almış, saat mekanizmasına ait parçalar ise Fransa’dan temin edilerek Samsun üzerinden Tokat’a ulaştırılmıştır. Yapı, ilk inşa edildiğinde 27 metre yüksekliğinde olup 1915 yılında yapılan onarım ile 33 metreye yükseltilmiştir. Saat kulesi kaide, gövde ve köşk olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Köşk kısmı balkonlu olarak düzenlenmiş ve yangın gözetleme amacıyla da kullanılmıştır. Saat bölümüne 133 basamaklı bir merdivenle ulaşılmaktadır.

Behzat semtinde, Behzat Camii’nin güneyinde yer alan kule, yontma taştan inşa edilmiştir. Kare kaide üzerine oturan ve yukarı doğru daralan sekizgen gövdeye sahip olan yapı, üçgen alınlıklı bir muvakkithane ile bütünleşmektedir. Orijinal kitabesi günümüze ulaşmamış olup giriş kapısı üzerindeki mermer levhada 1317 (1901–1902) tarihi yer almaktadır.

1908 yılında Tokat’ta meydana gelen büyük sel felaketi, şehirde ciddi tahribata yol açmış ve saat kulesi de bu afet sırasında zarar görmüştür. 1915 yılında gerçekleştirilen onarım ve yükseltme çalışmaları, bu hasarın giderilmesine yönelik müdahaleler olarak değerlendirilmektedir.

Tokat Saat Kulesi, Osmanlı saat kulelerinin seçkin örnekleri arasında yer almakta olup inşa edildiği tarihten itibaren kentin en önemli sembollerinden biri olmuştur. 1984 yılında Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu tarafından koruma altına alınmıştır.

Günümüzde kulenin kaide kısmında yer alan muvakkithane bölümü saat tamir atölyesi olarak kullanılmakta; dört yöne bakan saat mekanizması düzenli olarak kurulmaya devam etmektedir. Yarım saat ve saat başlarında çalan saat, işlevini sürdürerek Tokat’ın tarihsel sürekliliğini simgeleyen önemli bir kültür varlığı olma niteliğini korumaktadır.