Mazlum Ağa Hamamı

Hamam TÜRKİYE'NİN İLLERİ Kars

(Kaleiçi, Kars, XVIII. yüzyıl)

Mazlum Ağa Hamamı, Kars il merkezindeki Kaleiçi Mahallesi'nde, Kars Kalesi'nin batısında ve Kars Çayı'nın güney kıyısında yer alan Osmanlı Dönemi'ne ait bir hamam yapısıdır. Ortasında büyük bir havuz bulunan hamam, 1829 yılında ünlü Rus yazarı Aleksandr Puşkin'in ziyaretinin ardından halk arasında "Puşkin Hamamı" olarak da anılmıştır. Bu adlandırma, yapının kültürel bellekte farklı bir kimlik kazanmasına neden olmuştur.

Mazlum Ağa Hamamı, Kars'ta Osmanlı Dönemi'nden günümüze ulaşan en önemli sivil mimarlık örneklerinden biridir. Kitabesi bulunmayan yapının, 1742 yılında Mazlum Ağa tarafından yaptırıldığı kabul edilmektedir. Bu nedenle hamam, banisinin adıyla anılmaktadır.

Mazlum Ağa Hamamı, Kars'taki tarihî hamamların en büyüğüdür. Doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen planlı yapı, klasik Osmanlı hamam mimarisinin tek fonksiyonlu plan şemasını yansıtmaktadır. Hamam; soğukluk, ılıklık, sıcaklık ve külhan bölümlerinden oluşmaktadır. Yapının duvarlarında düzgün kesme bazalt taş, kubbelerinde ise tuğla malzeme kullanılmıştır. İki kubbeyle örtülü olan hamam, sade mimari anlayışı ve işlevsel mekân düzeniyle XVIII. yüzyıl Osmanlı hamam mimarisinin Doğu Anadolu'daki seçkin örneklerinden birini temsil etmektedir. İç mekânda yer alan sağır kemerler ve niş düzenlemeleri, yapının dikkat çeken mimari unsurları arasındadır.

Hamam, yalnızca yıkanma ihtiyacını karşılayan bir yapı olmayıp Osmanlı şehir kültüründe sosyal hayatın önemli merkezlerinden biri olarak da işlev görmüştür. Düğün öncesi gelin hamamları, bayram hazırlıkları ve çeşitli toplumsal buluşmalar burada gerçekleştirilmiştir. Bu yönüyle yapı, yalnızca temizlik işlevi gören bir yapı olmanın ötesinde, geleneksel Türk hamam kültürünün sosyokültürel yönünü de yansıtmaktadır.

Cumhuriyet Dönemi'nde kullanım işlevini büyük ölçüde yitiren Mazlum Ağa Hamamı, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 1991 yılında tescil edilerek koruma altına alınmıştır. 2007 yılından itibaren hamam çevresinde rölöve, restorasyon ve çevre düzenleme çalışmaları başlatılmış, sonraki yıllarda ise restorasyon süreci etaplar hâlinde sürdürülmüştür. Günümüzde Mazlum Ağa Hamamı, Kars'ın Osmanlı Dönemi şehir dokusunu yansıtan önemli kültür varlıklarından biri olarak değerlendirilmektedir. Yapı, Kars'ın kültür turizmi açısından önem taşıyan tarihî eserleri arasında yer almaktadır.

Referanslar

Kars Valiliği. (2019). Basın Açıklaması: Mazlum Ağa ve Muradiye Hamamları Restorasyon Projeleri. Erişim tarihi: 22.07.2026; Kulak Torun, F. (2023). Tarihî Hamam Yapılarının İç Mimari Bağlamda İncelenmesi: Kars/Merkez, International Social Sciences Studies Journal, 9(114): 8122–8134; Kültür Envanteri. (2026). Mazlumoğlu Hamamı. Erişim tarihi: 23.07.2026; Küre Ansiklopedi. (t.y.). Türk Hamamı. Erişim tarihi: 23.07.2026; Öztürk, Ş. (2024). Kars Mazlum Ağa Hamamı Onarımı Hakkında Bir İnceleme, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 29(2): 720–744; Türkiye Kültür Portalı. (t.y.). Mazlum Ağa Hamamı/Topçuoğlu Hamamı - Kars. Erişim tarihi: 22.07.2026; Türkiye Kültür Portalı. (t.y.). Kültür Envanteri Anıt - Mazlumağa Hamamı. Erişim tarihi: 22.07.2026; Türkiye'nin Tarihî Eserleri. (2019). Mazlumağa Hamamı - Kars Merkez. Erişim tarihi: 23.07.2026.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: