Kars Taş Köprü

DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS TÜRKİYE'NİN İLLERİ Kars

(Kars, 1579)

Maddeye katkıda bulunan yazarlar:
Yazar: KİFAYET ÖZKUL (2019) (Madde metni için tıklayınız)
Yazar: HASAN ALİ DİKEN (2026) (Madde metni için tıklayınız)
1 / 2

Kars, ilklerin şehri olarak, ilk Türkçe ismini alan şehir olma unvanını taşımaktadır. Bunun yanı sıra 1855 yılında Kars Zaferi'yle ilk gazi madalyasını almış ve ipek yolu üzerinde bulunan ilk ticaret kent unvanına da sahiptir.

Birçok tarihi ve sanatsal değerleri olan bu şehirde, Kars’ın sembol yapılarından biri olan Taşköprü olarak da bilinen III. Murat Köprüsü günümüzde halen işlevine devam etmektedir. Taş Köprü, 1579 yılında Osmanlı Padişahı III. Murat’ın emri ile Lala Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kars Çayı’nın, Kaleiçi Mahallesi ile Sukapı Mahallesi’ni ayıran dar boğaz üzerinde Mazlum Ağa Hamamı ile Namık Kemal Evi arasında yer alıyor. Köprü üç tonoz kemerli ve üç göz olarak yaptırılmıştır. Köprünün tamamı düzgün kesme bazalt taşındandır. 1715 yılında oluşan büyük sel felaketinden sonra 1719 yılında kentin ileri gelenlerinden Hacı Ebubekir Karahanoğlu köprüyü sağlam kalan ayakları üzerine aslına uygun olarak yeniden inşa ettirmiştir. Taş köprü 54 metre uzunluğuna ve sekiz metre genişliğe sahiptir. Orta kemer diğer iki kemere nazaran biraz daha büyüktür. Suyun geliş istikametinde bulunan iki büyük sel yaranı köprünün taşıyıcı duvarının devamı olarak düşünülmektedir.

Referanslar

Anonim. (2014). Türkiye Tarihi Köprüler Atlası “III. Murat Köprüsü”. Atlas Dergisi; Demirel, E. (2012). Kars Turizm Keşif Rehberi. Kars: Serhat Kalkınma Ajansı; Kırzıoğlu, M. F. (1953). Kars Tarihi Cilt 1. İstanbul: Işıl Matbaası; Yavuz, M. ve Tavukçu, A. Y. (2012). Doğu Kapı-Akyaka-Kars-Sarıkamış-Erzurum Eski Demiryolu Hattı ve Mimari Yapılanması (II) Yol Yapıları, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(34): 562.

2 / 2

Kars Taş Köprü, Kars il merkezinde, Aras Nehri'nin kollarından biri olan Kars Çayı üzerinde yer almaktadır. Osmanlı Dönemi'ne ait tarihî bir yapı olan köprü, XVI. yüzyılın sonlarında inşa edilmiş olup Kars Kalesi'nin güneybatısında bulunmaktadır. Kaleiçi ile Sukapı mahallelerini birbirine bağlayan yapı, şehrin tarihî ulaşım ağı içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Köprü, tarihî kaynaklarda "III. Murat Köprüsü" ve "Karahanoğlu Köprüsü" adlarıyla da anılmaktadır.

Taş Köprü, 1579 yılında Kars'ın Osmanlı idaresi tarafından yeniden imar edilmesi sırasında dönemin Kars Beylerbeyi Lala Mustafa Paşa'nın yürüttüğü imar faaliyetleri kapsamında inşa edilmiştir. Köprünün yapımı, III. Murat'ın Kars'ın tahkim edilmesine yönelik emri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Osmanlı Devleti'nin Kuzeydoğu Anadolu ve Kafkasya'daki askerî ve idari yapılanmasının önemli unsurlarından biri olan köprü, Kars Kalesi'ne ulaşımı sağlayan ana güzergâh üzerinde yer almaktadır. Bu yönüyle yapı, tarih boyunca hem askerî sevkiyat hem de ticaret yollarının işleyişi açısından stratejik bir işleve sahip olmuştur.

Tamamı düzgün kesme bazalt taştan inşa edilen köprü, Osmanlı klasik dönem köprü mimarisinin Doğu Anadolu'daki seçkin örneklerinden biridir. Yaklaşık 54 m uzunluğunda ve 8 m genişliğinde olan yapı, üç gözden oluşmaktadır. Sivri kemerli açıklıklara sahip köprünün orta kemeri, yan kemerlere göre daha geniş tutulmuştur. Ayakların akıntıya bakan yüzlerinde üçgen biçimli sel yaranlar, mansap tarafında ise destekleyici payandalar bulunmaktadır. Bu mimari unsurlar, suyun akışını düzenleyerek taşkın dönemlerinde yapının zarar görmesini önlemek amacıyla tasarlanmıştır.

1715 yılında Kars Çayı'nda meydana gelen büyük taşkın sonucunda köprünün bir bölümü yıkılmıştır. Bunun üzerine yapı, Kars'ın ileri gelenlerinden Karahanoğlu Hacı Ebubekir tarafından 1719 yılında aslına uygun biçimde onarılmıştır. Bu onarımın ardından köprü zamanla "Karahanoğlu Köprüsü" adıyla da tanınmaya başlamıştır. Daha sonraki dönemlerde çeşitli restorasyonlardan geçirilen köprü, özgün mimari karakterini büyük ölçüde koruyarak günümüze ulaşmıştır.

Kars Taş Köprü, yalnızca bir ulaşım yapısı değil, aynı zamanda Kars'ın tarihî kent dokusunun şekillenmesinde etkili olan önemli kültür varlıklarından biridir. Kars Kalesi, Mazlum Ağa Hamamı, Evliya Camii ve çevredeki diğer tarihî yapılarla birlikte değerlendirildiğinde, Osmanlı Dönemi şehir planlamasının önemli bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Ayrıca köprü, Kars Çayı boyunca uzanan tarihî siluetin ayrılmaz bir parçası olarak kentin kimliğini yansıtan simgesel yapılardan biri olmasının yanı sıra kültür turizmi açısından da önemli bir ziyaret noktasıdır.

Günümüzde motorlu taşıt ve yaya ulaşımına hizmet vermeyi sürdüren Kars Taş Köprü, mimari özellikleri, tarihî geçmişi ve şehir belleğindeki yeriyle Doğu Anadolu'nun iyi korunmuş Osmanlı Dönemi taş köprüleri arasında önemli bir konuma sahiptir. Ulaşım işlevini sürdürmesinin yanı sıra köprü, Kars'ta kültür turizminin başlıca odak noktalarından biri olarak kabul edilmektedir. Kentte en fazla fotoğraflanan tarihî yapılardan biri olan köprünün çevresinde, Kars Valiliği ve Kars Belediyesi tarafından Kars Çayı yatağında gerçekleştirilen çevre düzenleme ve ıslah çalışmaları sayesinde yapının görünürlüğü artırılmıştır.

Referanslar

Arslan, M., Şen, A. ve Karacabey, B. (2023). Ortaçağ’dan Günümüze Kars ve İlçelerindeki Türk Dönemi 2021 Yılı Çalışmaları. İçinde: C. Keskin (Ed.), 42. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu: 38. Araştırma Sonuçları Toplantısı (ss. 563–578). Ankara: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayını; Belli, O. ve Belli, G. S. (2012). Kars Bölgesinde Tarihi Yol, Köprü ve Kervansaraylar. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları; Demirel, E. (t.y.). Kars Turizm Keşif Rehberi. Kars: Serhat Kalkınma Ajansı Yayınları; Kars Belediye Başkanlığı. (t.y.). Gezilecek Yerler. Erişim tarihi: 21.07.2026; Kırzıoğlu, F. (1953). Kars Tarihi. İstanbul: Işıl Matbaası; Serhat Kalkınma Ajansı. (2025). Kars İl Kültür Envanteri. Erişim tarihi: 20.07.2026; Türkiye Kültür Portalı. (t.y.). Taş Köprü - Kars. Erişim tarihi: 20.07.2026; Türkiye'nin Tarihî Eserleri. (2019). Taş Köprü - Kars Merkez. Erişim tarihi: 20.07.2026.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: