Ihlamur Çayı
GASTRONOMİ Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü
-
2025
Ihlamur Çayı; Tilia cinsi ağaçların kurutulmuş çiçeklerinden (bazen yapraklarından) demlenen yatıştırıcı bir bitki çayı olup sakinleştirici aroması ve sağlığa faydaları ile bilinen geleneksel bir içecektir.
Ihlamur çiçeği çaylarının ilk kez hazırlanışına dair kesin kayıtlar antik çağlarda kaybolmuş olsa da, Tilia türlerinin bitkisel tıp ve mutfak geleneğinde kullanımı, şifacılar ve bitki uzmanlarının ıhlamur çiçeklerinin sakinleştirici ve aromatik özelliklerini belgeledikleri ortaçağ Avrupasına kadar uzanmaktadır. Bitkisel tıp, günlük beslenme alışkanlıklarıyla birleşerek bu uygulama yavaş yavaş gelişmiştir. Böylece, ıhlamur çayı tek bir “mucit” tarafından değil, Tilia ağaçlarının bol olduğu ılıman bölgelerde yüzyıllar boyunca süren kolektif bir halk geleneği sayesinde ortaya çıkmıştır.
Avrupa'da, ıhlamur çiçeği çayı (ve ilgili preparatlar) ateşli soğuk algınlığı, öksürük ve solunum semptomlarını tedavi etmek için kullanılmıştır. Ayrıca yaygın olarak hafif bir yatıştırıcı / rahatlatıcı olarak kabul ediliyordu ve sakinliği teşvik etmek, stresi veya uykusuzluğu hafifletmek için kullanılmıştır.
Modern fitokimyasal analizler, ıhlamur çiçeklerinin flavonoidler (quercetin, kaempferol türevleri dahil), fenolik asitler, uçucu yağlar, müsilaj ve az miktarda tanenler ve mineral bileşenler açısından zengin olduğunu göstermektedir. 2020 yılında yapılan bir çalışmada; Ihlamur çayı, fenolik profil, radikal temizleme ve antimikrobiyal aktiviteler hakkında bir bir çalışmada, ticari ve tarladan toplanan ıhlamur çiçeği çayları analiz edilerek 46 metabolit (fenolik asitler, glikozitler, flavonoidler, prosiyanidinler) tanımlanmıştır. Özellikle belirli gram-pozitif bakterilere karşı antimikrobiyal etki ve antioksidan etkiler göstermiştir. Benzer şekilde, hayvan modellerinde, Tilia çiçeklerinin çayı, etanol kaynaklı oksidatif strese maruz kalan sıçanlarda hepatoprotektif ve antioksidan etkiler göstermiştir. Bu da oksidatif hasarda potansiyel koruyucu roller olduğunu düşündürmektedir.
Tilia türlerinin çiçeklerinden (ve bazen yapraklarından) hazırlanan ıhlamur çayı, geleneksel bitki bilimi ile modern fitokimyasal bilimin kesişim noktasında yer almaktadır. Mevcut bilimsel analizler, Tilia çiçeklerinin fenolik asitler, flavonoidler ve uçucu bileşikler açısından zengin olduğunu ve deney koşullarında antioksidan, antimikrobiyal ve muhtemelen hepatoprotektif veya gevşetici etkileri olduğunu doğrulamaktadır. Bununla birlikte, türler arası önemli kimyasal değişkenlik ve sınırlı klinik kanıtlar, ıhlamur çayının öncelikle bir ilaç değil, geleneksel veya tamamlayıcı bir içecek olarak değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Referanslar
Melnyk, N., Pawłowska, K. A., Ziaja, M., Wojnowski, W., Koshovyi, O., Granica, S. ve Bazylko, A. (2021). Characterization of herbal teas containing lime flowers–Tiliae flos by HPTLC method with chemometric analysis. Food Chemistry, 346: 128929.; Pavlović, T., Dimkić, I., Andrić, S., Milojković-Opsenica, D., Stanković, S., Janaćković, P. ve Ristivojević, P. (2020). Linden tea from Serbia – an insight into the phenolic profile, radical scavenging and antimicrobial activities. Industrial Crops and Products, 154: 112639.; Yayalacı, Y., Çelik, İ. ve Batı, B. (2014). Hepatoprotective and antioxidant activity of linden (Tilia platyphyllos L.) infusion against ethanol-induced oxidative stress in rats. The Journal of Membrane Biology, 247(2): 181–188.; Ziaja, M., Pawłowska, K. A., Józefczyk, K., Pruś, A., Stefańska, J. ve Granica, S. (2020). UHPLC-DAD-MS/MS analysis of extracts from linden flowers (Tiliae flos): Differences in the chemical composition between five Tilia species growing in Europe. Industrial Crops and Products, 154: 112691.
