Gazanfer Ağa Türbesi, İstanbul’un Fatih ilçesinde, Saraçhane semtinde yer alan ve XVI. yüzyıl Osmanlı türbe mimarisinin seçkin örnekleri arasında değerlendirilen bir yapıdır. Türbe, Osmanlı saray teşkilatında uzun yıllar Bâbüssaâde Ağası olarak görev yapan Gazanfer Ağa adına inşa edilmiştir. Yapı, medrese ve sebille birlikte bir külliyenin parçası olup Osmanlı klasik dönem mimarisinin önemli eserlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Venedik asıllı olan Gazanfer Ağa, kardeşi Cafer Ağa ile birlikte 1559 yılında Arnavutluk’ta esir alınarak Osmanlı sarayına getirilmiştir. Şehzade Selim’in Kütahya’daki maiyetinde hizmete başlayan kardeşler, yaklaşık dört yıl burada görev yaptıktan sonra Selim’in tahta çıkışıyla birlikte İstanbul’a gitmişlerdir. Gazanfer Ağa, II. Selim, III. Murad ve III. Mehmed dönemlerinde yaklaşık otuz yıl boyunca Bâbüssaâde Ağalığı görevini yürütmüş; bu süreçte yaklaşık yirmi yıl boyunca Hasodabaşılık makamında da bulunmuştur.

Habeşî Mehmed Ağa’nın 1590 yılında ölümünden sonra saray siyasetindeki etkisi giderek artan Gazanfer Ağa, 1603 yılında meydana gelen isyan sırasında Dârüssaâde Ağası Osman Ağa ile birlikte suçlanmıştır. İsyancılar tarafından; rüşvet almak, arzları gizleyerek padişahı yanlış yönlendirmek ve devlet işlerine aşırı müdahale etmek gibi gerekçelerle hedef alınmış; teslim edilerek idam edilmiştir.

Gazanfer Ağa, Osmanlı sarayındaki siyasi gücünün yanı sıra mimari faaliyetleriyle de dikkat çekmektedir. 1596 tarihli vakfiyesine göre İstanbul Saraçhane’de medrese, türbe ve sebilden oluşan bir külliye inşa ettirmiştir. Külliye, günümüzde Fatih ilçesinde Atatürk Bulvarı ile Kovacılar Sokağı’nın kesişiminde, Bozdoğan Kemeri’nin hemen yakınında bulunmaktadır. Yapının mimarının dönemin Hassa başmimarı Davud Ağa olduğu düşünülmektedir. Külliyede kitabe bulunmamakla birlikte vakfiye kayıtları doğrultusunda yapının 1593-1595 yılları arasında inşa edildiği kabul edilmektedir.

Türbe, külliyenin kuzeybatı köşesinde, avlu duvarının hemen arkasında yer almaktadır. Gazanfer Ağa’nın 1586 tarihli bir belgede Eyüp’te mezar yeri kiraladığına dair kayıt bulunması, türbenin bu tarihten sonra inşa edildiğini düşündürmektedir.

Kesme taş malzemeyle inşa edilen yapı, onikigen planlı ve kubbeli bir tasarıma sahiptir. Cepheler, birbirinden silindirik sütunceler aracılığıyla ayrılmaktadır. Giriş cephesi dışındaki tüm cepheler aynı düzeni tekrar etmektedir. Alt katta sivri kemerli hafifletme kemerleri içerisine yerleştirilmiş düz atkılı dikdörtgen pencereler bulunmaktadır. Üst katta ise kaş kemerli ve kaş şebekeli pencereler uygulanmıştır. Yapının kuzey ve doğu cephelerinde alt ve üst sıra pencereler birlikte yer alırken, batı ve güney cephelerinde alt sıra pencereleri uygulanmamış; bunların yerine iç mekânda nişler oluşturulmuştur.

Türbeye doğu cephesindeki girişten ulaşılmaktadır. Yapının taç kapısı, külliyedeki medresenin taç kapısıyla benzer mimari özellikler göstermektedir. Kapının önünde yer alan sundurma, ikisi türbe duvarına gömülü, ikisi serbest duran dört sütun üzerine oturtulmuştur. Mermer malzemeden yapılmış silindirik sütunların başlıklarında mukarnas süslemeler bulunmaktadır.

Gazanfer Ağa Türbesi, plan düzeni, taş işçiliği ve klasik dönem Osmanlı mimarisini yansıtan detaylarıyla dikkat çekmektedir. Yapı, Osmanlı saray teşkilatında önemli bir konuma sahip olan Gazanfer Ağa’nın siyasi ve ekonomik gücünü yansıtan anıtsal eserlerden biri olarak değerlendirilmektedir.