Gastromüzikoloji
GASTRONOMİ
-
2026
Gastromüzikoloji, işitsel uyaranların tat algısı, yeme davranışı ve gastronomik deneyim üzerindeki etkilerini inceleyen disiplinler arası bir araştırma alanıdır. Gastronomi, müzik, psikoloji, nörobilim ve duyusal analiz çalışmalarının kesişiminde yer alan bu yaklaşım, müzik ve ses unsurlarının bireylerin lezzet algısını nasıl şekillendirdiğini araştırmaktadır (Campinho vd. 2023; Yang vd. 2026). Gastromüzikoloji, gastronomik deneyimin yalnızca tat alma duyusuyla sınırlı olmadığını; işitsel uyaranların da duyusal bütünleşme sürecinde önemli rol oynadığını ortaya koymaktadır.
Gastromüzikoloji alanında yapılan çalışmalar, müzik türü, ritim, tempo, ses seviyesi ve frekans gibi işitsel unsurların bireylerin tat algısını ve yeme davranışlarını etkileyebildiğini göstermektedir. Özellikle yüksek frekanslı seslerin tatlılık algısını artırdığı, düşük frekanslı seslerin ise acılık algısını güçlendirdiği belirtilmektedir (Cankül ve Uslu 2021; Guedes vd. 2022). Bu durum, duyular arası etkileşim olarak tanımlanan çapraz modal ilişkiler kapsamında değerlendirilmektedir. Aynı yiyecek veya içecek, farklı işitsel ortamlar içerisinde tüketildiğinde farklı duyusal deneyimler oluşturabilmektedir (Campinho vd. 2023).
Gastromüzikoloji yaklaşımında gastronomi, yalnızca fizyolojik bir ihtiyaç olarak değil; çoklu duyusal uyaranların bilişsel süreçlerle birleştiği nörolojik bir deneyim olarak ele alınmaktadır (Yılmaz 2024). Tat, koku ve görsel unsurların birlikte işlendiği lezzet algısının oluşumunda orbitofrontal korteksin önemli rol oynadığı; işitsel uyaranların da bu süreci etkileyerek duyusal doyumu artırabildiği ifade edilmektedir (Can ve Arslan 2025; Aydın ve Yılmaz 2024).
Restoran atmosferi ve çevresel ses düzenlemeleri de gastromüzikolojinin uygulama alanları arasında yer almaktadır. Yapılan araştırmalar, restoranlarda kullanılan müzik türü ve ses seviyesinin tüketicilerin yemek tercihlerini, tüketim süresini ve satın alma davranışlarını etkileyebildiğini göstermektedir (Erbil 2024; Aslaner 2022). Bu bağlamda geliştirilen “sonik baharatlandırma” (sonic seasoning) yaklaşımı, işitsel uyaranların bilinçli biçimde kullanılarak lezzet algısının yönlendirilmesini ifade etmektedir (Spence vd. 2021). Böylece müzik, gastronomik deneyimi güçlendiren stratejik bir unsur hâline gelmektedir.
Gastromüzikoloji çalışmaları, müziğin bireylerin duygusal durumları aracılığıyla da tat algısını etkileyebildiğini ortaya koymaktadır. Örneğin bazı araştırmalar, caz müziğinin belirli ürünlerde lezzet algısını artırabildiğini; yüksek uyarılma düzeyine sahip müziklerin ise tat yoğunluğunu güçlendirebildiğini göstermektedir (Lin vd. 2024). Bununla birlikte müziğin enerji alımı ve tüketim miktarı üzerindeki etkilerinin bireysel farklılıklara bağlı olarak değişebildiği belirtilmektedir (Çetin vd. 2022; Cui vd. 2021).
Gastromüzikoloji, günümüzde yalnızca laboratuvar ortamlarında değil; gerçek restoran, kafe ve gastronomi etkinliklerinde de araştırılmaktadır. Böylece daha doğal tüketim ortamlarında gerçekleştirilen çalışmalarla ekolojik geçerliliği yüksek veriler elde edilmektedir (Vázquez-Araújo 2024). Ayrıca yapay zekâ, artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte kişiselleştirilmiş multisensöriyel gastronomi deneyimlerinin oluşturulması mümkün hâle gelmektedir (Lee vd. 2025; Silva vd. 2026; Zulkarnain vd. 2024).
Gastromüzikoloji, çağdaş gastronomi anlayışında deneyim odaklı tüketim yaklaşımlarının önemli bileşenlerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Özellikle deneyim ekonomisinin gelişmesiyle birlikte restoranlar, gastronomi festivalleri ve tematik yeme-içme etkinliklerinde işitsel tasarım unsurlarının daha bilinçli kullanılmaya başlandığı görülmektedir. Bu yönüyle gastromüzikoloji, gastronomi turizmi ve deneyim tasarımı alanlarında giderek önem kazanan disiplinler arası bir çalışma alanı niteliği taşımaktadır.
Referanslar
Ağan, C. ve Doğan, M. (2022). Lezzet ve lezzetin bilimi: Mutfak şeflerinin lezzet algıları üzerine bir araştırma, Sakarya Uygulamalı Bilimler Dergisi; Aslaner, D. A. (2022). Dijital çağda tüketicinin duyularına hitap etmek: Çoklu duyusal pazarlama üzerine bir araştırma, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2): 698–722; Aydın, A. ve Yılmaz, İ. (2024). Müziğin tadı: Duyular arası etkileşim—Müziğin tat algısına etkisi, Journal of Tourism and Gastronomy Studies; Babaç, E. ve Babaç, E. E. (2021). Gastronomi, müzik ve beyin, Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi; Campinho, J. da S., Sousa, P. H. M. de ve Mata, P. (2023). The influence of music on the perception of taste, International Journal of Gastronomy and Food Science, 31: 100669; Can, A. M. ve Arslan, A. D. (2025). Nörogastronomi: Tat ve koku algısının nörobilimsel temelleri. Ankara: Özgür Yayınları; Cankül, D. ve Uslu, N. (2021). Nörogastronomi ve duyusal algılama, Journal of Tourism and Management, 1(1): 64–73; Çetin, C., Ayaz, A., Samur, G. ve Akyol, A. (2022). Music genre and volume do not modulate energy intake, short-term satiety, and mood states: A randomized controlled trial, Psychology of Music, 51(4): 1101–1118; Cui, T., Xi, J., Tang, C., Song, J., He, J. ve Brytek-Matera, A. (2021). The relationship between music and food intake: A systematic review and meta-analysis, Nutrients, 13(8): 2571; Erbil, K. (2024). Nörogastronomi ve yeme-içme tercihleri arasındaki ilişki, ARTOS Dergisi; Guedes, D., Prada, M., Lamy, E. ve Garrido, M. V. (2022). Sweet music influences sensory and hedonic perception of food products with varying sugar levels, Food Quality and Preference, 104: 104752; Keser, M. G. (2023). Müziğin yeme davranışı üzerindeki etkileri, Rumeli Sağlık Araştırmaları Dergisi; Lee, D. J., Jeon, H., Kim, Y. D. ve Lee, Y. (2025). Integrating cutting-edge technologies in food sensory and consumer science: Applications and future directions, Foods, 14(24): 4169; Lin, Y. H. T., Hamid, N., Shepherd, D., Kantono, K. ve Spence, C. (2022a). Musical and non-musical sounds influence the flavour perception of chocolate ice cream and emotional responses, Foods, 11(12): 1784; Lin, Y. H. T., Shepherd, D., Kantono, K., Spence, C. ve Hamid, N. (2024). Harmonising flavours: How arousing music and sound influence food perception and emotional responses, International Journal of Gastronomy and Food Science, 39: 101093; Paulo, F. J. de, Simiqueli, A. A., Tabet, C. J., Crepalde, L. T., Minim, L. A. ve Minim, V. P. R. (2022). The effect of background music on sensory evaluation of craft beer, Research, Society and Development, 11(9); Silva, F. N. D., Tabet, C. J., Filho, T. L., Minim, L. A. ve Minim, V. P. R. (2026). Virtual reality for multisensory evaluation, International Journal of Gastronomy and Food Science, 43: 101438; Spence, C. (2021). Sonic seasoning and other multisensory influences on the coffee drinking experience, Frontiers in Computer Science, 3; Spence, C., Wang, Q. J., Reinoso-Carvalho, F. ve Keller, S. (2021). Commercializing sonic seasoning in multisensory experiential contexts, Frontiers in Psychology, 12; Vázquez-Araújo, L. (2024). Understanding context: Sensory and culinary strategies for healthy, sustainable diets, Science Talks, 11: 100380; Yang, T., Cao, M., Qian, Z. ve Chen, J. (2026). Flavor-oriented brain–computer interface, Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 25(2); Yavuz, K. ve Altıner, D. D. (2025). Lezzet algısı ve nörogastronomi. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Yayınları; Yılmaz, M. (2024). Gastronomide lezzet algısı ve nörogastronomi üzerine bibliyometrik analiz, Sakarya Uygulamalı Bilimler Dergisi; Zulkarnain, A. H. B., Kókai, Z. ve Gere, A. (2024). Assessment of a virtual sensory laboratory, Heliyon, 10(3).
Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.:
Ayrıca Bakınız
