Muhsin Zekai Bayer,Türkiye’de milli parkçılık anlayışının kurumsallaşması, korunan alanların planlanması ve “koruma-kullanma dengesi” içinde turizmle ilişkilendirilmesi süreçlerinde etkili olmuş; özellikle 1950’lerden itibaren rekreasyon, milli park yönetimi ve turizm konularında edindiği uluslararası deneyimi Türkiye’ye taşıyan isimler arasında yer almıştır.

İlk, orta ve lise öğrenimini İstanbul’da tamamladı; Haydarpaşa Lisesi’nden mezun oldu (1943). İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi’ni bitirdikten sonra (1947) Orman Genel Müdürlüğü’nün taşra birimlerinde göreve başladı; Düzce Orman İşletme Müdürlüğü’nde mühendis olarak çalıştı, kısa süre sonra Abant Orman Bölge Şefi oldu ve başarıları nedeniyle takdirname aldı (1949). 1950–1951’de Amerika Birleşik Devletleri’nde orman rekreasyonu konusunda eğitim gördü; 1952’de AID-Marshall yardımı kapsamında yeniden ABD’ye gönderildi. 1961–1962’de Michigan State Üniversitesi’nde rekreasyon alanında yüksek lisans yaptı.

Bayer, “milli park” kavramını Türkiye’de gündeme taşıyan ve uygulamaya dönük bir çerçeveye oturtmaya çalışan öncü bürokratlar arasında anılır. Uludağ’ın milli park statüsüne kavuşturulmasına ilişkin çalışmaların 6831 sayılı Orman Kanunu tasarısı içinde ele alınmasında girişimlerde bulundu ve kanunda milli parklarla bağlantılı maddelerin ortaya çıkarılmasına katkıda bulundu (1956). Milli park ve rekreasyon uygulamalarının kurumsal zemini açısından, Orman Genel Müdürlüğü içinde ilgili yetkilerin 6. Şube’ye alınmasını sağlayarak ilk milli park ve rekreasyon çalışmalarının başlatılmasına öncülük etti.

Türkiye’nin ilk milli parkı kabul edilen Yozgat Çamlığı'nın ilan sürecinde bizzat rol aldı (1958). Ayrıca doğa koruma alanında sivil toplumun önemini erken dönemde savundu Türkiye Tabiatını Koruma Derneği’nin kurucu üyeleri arasında yer aldı (1955).

Uluslararası düzeyde IUCN kongresi (Atina, 1958) gibi toplantılara katıldı, yabancı uzmanları Türkiye’ye davet ederek kurulmakta olan milli parkların değerlendirilmesine katkı sağladı. 1963–1974 arasında Avrupa Konseyi’nin tabiat kaynaklarını koruma komitelerinde Türkiye delegesi olarak görev yapmış; farklı ülkelerden uzmanların Türkiye’de çalışmasına imkân sağlayacak bağlantılar kurdu. Kurumsal yapılanma bakımından 1967’de “Milli Parklar ve Eğitim Dairesi”nin, 1968’de ise “Milli Parklar Dairesi Başkanlığı”nın kurulması sürecinde etkili oldu ve ilk daire başkanı oldu.

Planlama geleneğinin oluşması açısından, 1967’de Türkiye’ye getirilen Amerikan milli park uzmanları ve Türk uzmanlarla birlikte milli park master planlarının hazırlanmasına öncülük etti; dört yıllık dönemde 12 milli park için plan üretilmesine katkıda bulundu. 1967’de Ankara’da düzenlenen “Uluslararası Sulak Alanlar Toplantısı”nın, daha sonra Ramsar Sözleşmesi’ne giden sürecin erken halkalarından biri oldu; Manyas Kuşcenneti Milli Parkı’nın A Sınıfı Avrupa Diploması almasına (1976) giden süreçte de Bayer ve ekibinin belirleyici rol oynadı.

Devlet Planlama Teşkilatı bünyesindeki Türkiye Turizmi Geliştirme Komisyonu’nda (1969) ve Turizm Koordinasyon Kurulu’nda (1969–1972) görev almış; turizm yatırım ve işletme belgelendirme süreçlerinde çalışan komisyonlarda yer aldı. 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’nun hazırlanmasına katkı sundu. (1982). Sektör örgütlenmesi bakımından TUROB’un kuruluş sürecinde (1971) profesyonel destek verdi; 1978’den itibaren uzun yıllar başdanışmanlık yaptı.

Akademik alanda İstanbul Devlet Mimarlık Mühendislik Akademisi ve İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi’nde; ayrıca İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi ve İşletme İktisadı Enstitüsü turizm programlarında dersler verdi; “Turizme Giriş” dersi ve aynı adlı eseri uzun süre turizm eğitiminde başvuru kaynağı olarak kullanıldı.

Uluslararası II. Milli Parklar Kongresi’nde dünyada sınırlı sayıda kişiye verilen Altın Sınıf Madalyası (1972), Bonn Üniversitesi’nde peyzaj mimarlığı alanında fahri doktora ve Alexander von Humboldt Vakfı tarafından verilen Tienhofen Altın Madalyası (1980) ile Kültür ve Turizm Bakanlığı Turizm Üstün Hizmet Ödülü (1987) aldı. Turizm Gazetecileri ve Yazarları Derneği’nin Turizme Hizmet Ödülüne de layık görüldü (2008). İstanbul’da geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etti (2009).

Seçilmiş eserleri

Bayer, Muhsin Zekai. 1964. Milli Parklar ve Orman İçi Mesire Yerleri. Ankara: Tarım Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Yayınları.
Bayer, Muhsin Zekai. 1966. Milli Parklar: Önemi, İlişkileri ve Planlaması. Ankara: Tarım Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Yayınları.
Bayer, Muhsin Zekai. 1977. Peyzaj Mimarisi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Bayer, Muhsin Zekai. 1990. “Eco-Turizm”. I. Ulusal Turizm Kongresi Bildiriler (Kuşadası): 172-176.
Bayer, Muhsin Zekai. 1990. “Turizm-Çevre İlişkileri”. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi 8-9: 38-44.
Bayer, Muhsin Zekai. 1992. Turizme Giriş. İstanbul: İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Yayınları, no. 253.