Türkiye, Akdeniz iklim kuşağında yer alması nedeniyle orman yangınlarına karşı yüksek risk altında bulunan ülkelerden biridir. Ülke genelinde orman yangınlarının erken fark edilmesi, hızlı müdahale edilmesi ve olası can–mal kayıplarının en aza indirilmesi amacıyla yangın gözetleme kuleleri önemli bir erken uyarı ve koordinasyon unsurudur.

Türkiye’de yangın gözetleme kulelerinin kurulumu 1940’lı yıllara kadar uzanmaktadır. İlk kuleler, tamamen insan gözetimine dayalı olarak inşa edilmiştir. Zamanla Orman Genel Müdürlüğü (OGM) bünyesinde oluşturulan Yangınla Mücadele Teşkilatı, kule ağını genişleterek ülkenin hemen her bölgesinde gözetleme sistemleri kurmuştur. Günümüzde Türkiye genelinde 776 aktif yangın gözetleme kulesi bulunmaktadır. Bu kulelerin işletilmesi ve koordinasyonu, Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Orman Genel Müdürlüğü Orman Yangınlarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülmektedir. Her orman işletme müdürlüğü, kendi sorumluluk alanındaki kuleleri yönetmekte ve yangın tespitlerinde ilgili merkezlerle iletişimi sağlamaktadır.

Orman yangınlarının önlenmesi amacıyla inşa edilen yangın gözetleme kuleleri, ulaşım kolaylığı, görüş mesafesi, yakın diğer kulelere uzaklık gibi faktörler göz önünde bulundurularak stratejik noktalara yerleştirilir (Küçük vd. 2017). Bu kuleler genellikle hâkim tepelerde konumlandırılır ve görüş alanı içinde bulunan ormanların düz arazide yüzde 100, eğimli arazide %70 oranında görülebilmesi hedeflenir. Kuledeki gözetleme odasının ise 360° görüş açısına sahip olması esastır (Akay vd. 2012).

Yangın sezonu boyunca kulelerde görevli personel, dürbün, pusula, harita ve telsiz donanımıyla orman alanlarını 7/24 esasına göre gözetler. Gözetleme sırasında haberleşme prensip olarak telsiz ile sağlanır; ayrıca kule personelinde cep telefonu ve ikinci bir el telsizi de bulunur. Kule görevlileri, görüş alanında duman, alev veya olağan dışı bir durum fark ettiklerinde, koordinatları belirleyerek Orman Yangın Yönetim Merkezi’ne bildirirler. Bildirimde, yangının konumu, ulaşım yolları, yangının tipi (örtü ya da tepe yangını), dumanın rengi ve yönü gibi bilgiler detaylı olarak aktarılır. Bu bilgiler, yangın koordinasyon haritalarına işlenir ve bölge ekipleri derhal olay yerine yönlendirilir.

Son yıllarda Orman Genel Müdürlüğü, yangın gözetiminde akıllı teknolojilere geçiş sürecini hızlandırmıştır. Klasik kule sistemlerine ek olarak insansız hava araçları (İHA’lar), termal kameralar, sensör sistemleri ve uydu destekli izleme teknolojileri kullanılmaya başlanmıştır. Termal ve optik kamera sistemleri, kulelere entegre edilerek gece–gündüz fark etmeksizin duman ve ısı değişimlerini algılayabilmektedir.

İHA’lar, geniş orman alanlarında insan gözetiminin sınırlı kaldığı bölgelerde etkin bir izleme sağlamaktadır. Uydu görüntüleri ve yapay zekâ tabanlı analiz yazılımları, yangın riski yüksek bölgelerin önceden tespit edilmesini mümkün kılmaktadır. Bu teknolojik unsurların entegrasyonu, klasik kule sistemine ek olarak “Otomatik Yangın Gözetleme Sistemi” adıyla yapılandırılmasına olanak tanımıştır. Böylece yangınların erken uyarısı, konum tespiti ve müdahale süreci daha etkin hale gelmiştir (OGM 2022). Orman yangınlarıyla daha etkin bir mücadele için 2022’den beri yerli ve milli kaynaklarla geliştirilen “Yangın Karar Destek Sistemi”ni kullandıklarını belirten Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, “Sistemimiz yangın anında canlı, anlık meteorolojik veriler ile arazi ve orman yapısını analiz ederek, ekiplerin hızlı ve etkin müdahale etmesini sağlıyor.” ifadelerini kullanmıştır. Yumaklı, yangınla mücadelede büyük kolaylıklar sağlayan sistemin Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Telekomünikasyon Birliğince Cenevre’de düzenlenen Dünya Bilgi Toplumu Zirvesi'nde "çevre" dalında ödüle layık görüldüğünü bildirmiştir (Ünal 2024)

Yangın gözetleme kuleleri, yangının erken tespiti ve büyümeden önce kontrol altına alınması açısından hayati öneme sahiptir. Türkiye’nin dağlık ve ormanlık coğrafyası dikkate alındığında, bu kuleler yalnızca bir gözetleme noktası değil, aynı zamanda yangınla mücadele stratejisinin omurgası konumundadır. Bu kulelerden elde edilen bilgiler, yangın müdahale ekiplerinin konuşlandırılmasında, hava araçlarının yönlendirilmesinde ve risk haritalarının oluşturulmasında aktif olarak kullanılmaktadır. OGM’nin “Yangın Yönetim Bilgi Sistemi” kapsamında tüm kulelerin dijital ağ üzerinden bağlanması, verilerin merkezde toplanarak anlık analiz edilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca kule personelinin sürekli eğitimi, teknolojik donanımın artırılması ve uluslararası iş birlikleriyle sistemin modernizasyonu sürmektedir. Bu kapsamda yürütülen çalışmalar, Türkiye’nin orman varlığını koruma ve yangınlarla mücadele kapasitesinin güçlendirilmesine önemli katkı sağlamaktadır.