Uçuş kesintisi manifestosu (Flight Interruption Manifest-FIM), bir havayolu şirketinin uçuş iptali, aşırı gecikme, kapasite fazlası satış (overbooking) veya bağlantılı uçuşun kaçırılması gibi düzensiz operasyon (irregular operations-IROP) durumlarında yolcularını başka bir havayolu şirketinin (Other Airline-OAL) uçuşuna aktarmak üzere düzenlediği resmî ve mali geçerliliği olan kupon/belgedir. Bilet krizlerinde geçici uçuş kuponu ve faturalandırma belgesi işlevi gören FIM, uluslararası havayolu taşımacılığında kesintisiz yolcu akışını sağlayan temel operasyonel mekanizmalardan biridir.

Kavramın orijinal yazılışı: Flight Interruption Manifest. Yaygın uluslararası kısaltması: FIM. Türkçedeki karşılıkları: Uçuş Kesintisi Manifestosu, Uçuş Aksaklık Manifestosu, Kesinti Biniş Belgesi.

FIM uygulaması, Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) bünyesinde kabul edilen Havayolları Arası Trafik Anlaşmaları (Interline Traffic Agreements) ve IATA Biletleme Standartları (özellikle IATA Resolution 735d/735e) çerçevesinde yürütülmektedir.

Hukuki açıdan Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 261/2004 sayılı Tüzüğü (EC No 261/2004) ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yayımlanan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) hükümleri gereğince, yolcunun iradesi dışında gerçekleşen güzergâh değişikliklerinde (involuntary rerouting) taşıyıcının yolcuyu en kısa sürede nihai varış noktasına ulaştırma yükümlülüğünün operasyonel aracıdır.

FIM, esas itibarıyla ilk taşıyıcı havayolu (Operating Carrier) tarafından yolcunun orijinal bileti yerine geçmek üzere tanzim edilir. Kendi seferini mücbir veya operasyonel nedenlerle icra edemeyen havayolu, yolcularını rakip veya anlaşmalı başka bir havayoluna devrederken her bir yolcu için tek tek yeni bilet düzenlemek yerine hızlı ve toplu/bireysel bir FIM formu oluşturur.

İçerdiği bilgiler: FIM belgesi üzerinde yolcunun adı ve soyadı, orijinal bilet ve PNR numarası, uçuşun orijinal parkuru (kalkış ve varış havalimanları), yeni aktarılan havayolu ve uçuş numarası, yolcunun seyahat sınıfı (Economy/Business), bagaj parça ve ağırlık bilgileri ile mali transfer koduna ilişkin muhasebe detayları yer alır.

Kabul ve biniş işlemi: İkinci havayolu (Receiving Carrier), havalimanı biniş kapısında veya check-in bankosunda FIM belgesini orijinal bilet gibi kabul eder ve yolcuya yeni biniş kartı (boarding pass) düzenler.

Mali hesaplama: Taşıma hizmetini fiilen gerçekleştiren ikinci havayolu, sunduğu hizmetin bedelini FIM belgesini referans göstererek IATA Takas Odası (IATA Clearing House-ICH) üzerinden ilk havayoluna fatura eder. Bu sayede yolcudan ek bir ücret talep edilmeksizin havayolları arasında finansal mahsuplaşma sağlanır.

Uluslararası turist hareketliliğinde uçuş aksaklıkları; tur programlarının bozulmasına, otel rezervasyonlarının kaçırılmasına ve yolcu mağduriyetine yol açmaktadır. FIM mekanizması kriz anlarında yolcuların saatlerce bilet bankolarında sıra beklemesini engellemekte, farklı havayolları arasında hızlı entegrasyon sağlayarak turistik seyahat zincirindeki kırılmaları en aza indirmektedir.

Geleneksel sivil havacılıkta FIM, birkaç nüshadan oluşan fiziki ve otokopyalı kâğıt koçanlar şeklinde tanzim edilmekteydi. Yer hizmetleri personeli bu formları elle doldurmakta, bir nüshasını yolcuya, bir nüshasını taşıyıcı havayoluna vermekte ve bir nüshasını muhasebe birimine iletmekteydi.

Günümüzde elektronik biletleme (E-Ticketing) ve havayolları arası elektronik biletleme (Interline Electronic Ticketing-IET) teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte fiziki FIM kullanımı yerini büyük oranda e-FIM (Electronic Flight Interruption Manifest) sistemlerine bırakmıştır. Yolcu kontrol sistemleri (Departure Control System-DCS) üzerinden elektronik olarak üretilen e-FIM, yolcunun dijital bilet kuponunu anında diğer havayolunun sistemine devretmekte, kâğıt israfını ve operasyonel işlem sürelerini ortadan kaldırmaktadır.

Havacılık işletmeciliği ve ulaştırma hukuku literatüründe FIM, “irade dışı güzergâh değişikliği yönetimi” ve “kriz anında kurumsal iş birliği” boyutlarıyla ele alınmaktadır.

Akademik tartışmalardaki ana hususlardan biri, FIM kabul eden taşıyıcının uygulayacağı navlun ücretleridir. Havayolları arasındaki ikili anlaşmalar uyarınca FIM ile taşınan yolcular için standart bilet fiyatları yerine önceden belirlenmiş “interline” özel tarifeler uygulanır. Bir diğer tartışma alanı ise e-FIM altyapısına sahip olmayan bölgesel veya düşük maliyetli taşıyıcıların (Low-Cost Carriers-LCC) kriz anlarında bu uluslararası mahsuplaşma sistemine entegre olamaması ve bunun sonucunda yolcuların yaşadığı mağduriyetlerdir.