Tabak sunumunda göz izleme, gastronomi, turizm ve duyusal pazarlama alanlarının kesişiminde yer alan; bireylerin bir tabağa baktıklarında hangi unsurlara, ne sırayla ve ne kadar süreyle odaklandıklarını nesnel verilerle ortaya koyan bir yöntemdir. Göz izleme teknolojisi, sabitleme noktaları (fixation), bakış süresi, sıçrama hareketleri (saccade) ve ısı haritaları aracılığıyla, tabak kompozisyonunun algılanan kalite, estetik beğeni ve lezzet beklentisi üzerindeki etkilerini ölçmeye olanak tanır. Bu bağlamda yöntem, yalnızca görsel estetik tercihleri değil, aynı zamanda tüketicinin bilişsel ve duygusal değerlendirme süreçlerini de açıklamayı amaçlar.

Göz izleme yaklaşımının gastronomi alanındaki önemi, yeme deneyiminin çok duyulu yapısından kaynaklanmaktadır. Görme duyusu, yemeğin tat, aroma ve doyum algısını şekillendiren temel öncül uyaranlardan biri olarak kabul edilmektedir. Tabak sunumunda renk kontrastları, boşluk kullanımı, simetri-asimetri dengesi ve süsleme unsurları, tüketicinin dikkatini yönlendirmekte ve yemeğe ilişkin beklentileri daha tatma aşamasına geçilmeden biçimlendirmektedir. Bu nedenle göz izleme, tabak sunumunun algısal etkilerini ölçmede güçlü ve geçerli bir araç olarak öne çıkmaktadır.

Göz izleme terminolojisinin kökeni, XX. yüzyılın başlarında psikoloji ve görsel algı araştırmalarına dayanmaktadır. Ancak bu yöntemin gastronomi ve tabak sunumu bağlamında sistematik olarak kullanılmaya başlanması, 2000'li yılların sonlarında duyusal pazarlama ve gastrofizik alanlarının gelişimiyle mümkün olmuştur. Özellikle Birleşik Krallık merkezli çalışmalar, yemeğin görsel sunumunun algılanan tat ve kalite üzerindeki etkilerini deneysel olarak incelemiş ve göz izlemeyi bu alana entegre etmiştir. Charles Spence ve çalışma arkadaşlarının yürüttüğü araştırmalar, tabak tasarımının yalnızca estetik değil, bilişsel bir uyaran olduğunu ortaya koymuştur.

Tabak sunumunda göz izleme yöntemine yönelik talep, küresel ölçekte üç ana grup tarafından şekillendirilmektedir: yenilikçi ve fine-dining restoranlar, gastronomi odaklı destinasyon pazarlaması yürüten turizm kuruluşları ve gıda-içecek sektöründe faaliyet gösteren markalar. Michelin yıldızlı restoranlar, tabak kompozisyonlarını optimize etmek ve deneyimsel fark yaratmak amacıyla göz izleme verilerinden yararlanmaktadır. Turizm destinasyonları ise menü görselleri, tanıtım fotoğrafları ve dijital pazarlama materyallerinde hangi sunumların daha fazla dikkat çektiğini belirlemek için bu yöntemi kullanmaktadır. Akademik alanda ise gastronomi, turizm, pazarlama ve psikoloji disiplinleri arasında göz izleme temelli çalışmaların sayısında belirgin bir artış gözlenmektedir.

Tabak sunumunda göz izleme araştırmaları açısından öne çıkan destinasyonlar, gastronomik yenilikçilik ve akademik altyapının güçlü olduğu merkezlerdir. Kopenhag, Yeni Nordik Mutfak yaklaşımı kapsamında sade ve minimal tabak sunumlarının algısal etkilerini inceleyen çalışmalarla dikkat çekmektedir. Bu şehirde yürütülen araştırmalar, boşluk kullanımı ve doğal renk paletlerinin görsel dikkati ana ürüne yönlendirdiğini ortaya koymaktadır. Barcelona, moleküler gastronomi ve deneyim tasarımı odaklı uygulamalarıyla, tabak sunumunda görsel karmaşıklık ve estetik denge unsurlarının tüketici algısına etkisini inceleyen çalışmalara ev sahipliği yapmaktadır. Barcelona'nın deneyimsel yemek sahnesi, Michelin yıldızlı mekânlar ve yaratıcı sunumlarla dikkat çekmektedir (örneğin Disfrutar). Londra ise gastrofizik ve duyusal pazarlama alanında öncü akademik kurumları sayesinde göz izleme araştırmalarının yoğunlaştığı bir merkezdir (örneğin Kitchen Theory). Asya'da ise Tokyo, minimalizm temelli tabak estetiğinin görsel dikkat üzerindeki etkilerini inceleyen uygulamalarla öne çıkmaktadır.

Türkiye'de tabak sunumunda göz izleme çalışmaları henüz sınırlı olmakla birlikte, gastronomi turizminin geliştiği bazı destinasyonlar bu alanda önemli bir potansiyel sunmaktadır. İstanbul, gastronomi ve mutfak sanatları bölümlerine sahip üniversiteleri ve yaratıcı restoran sahnesiyle deneysel algı çalışmalarına uygun bir araştırma ortamı oluşturmaktadır. Gaziantep, güçlü gastronomik mirasıyla geleneksel tabak sunumlarının modern estetik yorumlarla nasıl algılandığını inceleyen çalışmalar için özgün bir bağlam sunmaktadır. Turizm odaklı destinasyonlar olan Antalya ve İzmir ise uluslararası ziyaretçilere yönelik gastronomi deneyimlerinde görsel sunumun algılanan kalite ve destinasyon imajı üzerindeki etkisini inceleyen uygulamalar açısından öne çıkmaktadır.