Kişilerarası İletişim

KAVRAM İletişim Bilimleri

Kişilerarası iletişim (interpersonal communication), en yalın ifadeyle iki ya da daha fazla birey arasında dil, davranış ve simge aracılığıyla gerçekleşen anlam alışverişidir. Daha geniş ifadeyle kişilerarası iletişim; bireylerin sosyal ilişkiler kurmalarını, geliştirmelerini ve sürdürmelerini sağlayan karşılıklı etkileşim ve anlam üretimine dayanan bir süreçtir. Bu bağlamda kişilerarası iletişim, bireylerin başkalarıyla nasıl iletişim kurduklarına ve bu iletişimde ne ölçüde yetkin olduklarına ilişkin bir çerçeve sunar.

Kişilerarası iletişim, iletişim biliminin temel alanlarından ve çalışma konularından biridir. İletişim biliminin gelişimine koşut olarak XX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren sosyal bilimler içinde ayrı bir araştırma alanı olarak ele alınmaya başlanmıştır. Özellikle insan ilişkileri açısından belirleyici bir öneme sahip olan kişilerarası iletişim, bireylerin sosyal çevreleriyle kurdukları ilişkiler neticesinde ortaya çıkan etkileşimleri konu edinir. Dolayısıyla bireylerin duygu ve düşüncelerini ifade etme biçimlerinin yanı sıra iletilen mesajın karşı taraf tarafından nasıl algılandığı ve yorumlandığı ile de ilgilenir.

Bir bilim dalı olarak görece yakın bir geçmişe sahip olmakla birlikte, insanlığın var oluşundan bu yana kişilerarası iletişimin varlığından söz etmek mümkündür. Kişilerarası iletişim, bireylerin gündelik ve iş yaşamlarında sürekli olarak deneyimledikleri doğal ve kaçınılmaz bir olgudur. Bu iletişim, gündelik etkileşimlerde çoğu zaman kendiliğinden ve görece plansız olabilmekle birlikte, belirli toplumsal ve kurumsal bağlamlarda amaçlı ve stratejik bir nitelik kazanabilmektedir. Bireyler aile ilişkilerinde, arkadaşlık bağlarında, eğitim ortamlarında ve iş yaşamlarında sürekli olarak diğer bireylerle iletişim kurarlar. Bu yönüyle kişilerarası iletişim, bireysel ve toplumsal yaşamın temel taşlarından biridir.

Kişilerarası iletişim, diğer iletişim türleri gibi belirli öğelerden oluşur. Kişilerarası iletişim sürecinde “kaynak” (gönderen), “mesaj” (ileti), “kanal”, “alıcı” (hedef), “geri bildirim” (dönüt) ve “gürültü” temel unsurlar olarak rol alır. Söz konusu öğeler arasındaki etkileşim, kişilerarası iletişimin niteliğini ve etkinliğini belirler.

Kişilerarası iletişim, farklı ölçütlere göre sınıflandırılabilir. Bu bağlamda kişilerarası iletişim; kullanılan ifade biçimine, iletişim ortamına, zaman boyutuna ve kurulan ilişkinin niteliğine göre farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Kullanılan ifade biçimlerine göre kişilerarası iletişim sözlü, sözsüz ve yazılı olabilir. Sözlü kişilerarası iletişim, bireyler arasında dil ve konuşma yoluyla gerçekleştirilen iletişim biçimini tanımlar. Sözsüz kişilerarası iletişim; beden dili, jest ve mimikler, göz teması ve ses tonu gibi dil dışı unsurlar aracılığıyla anlamın iletilmesini kapsar. Yazılı kişilerarası iletişim ise bireyler arasında yazılı metinler aracılığıyla gerçekleşen iletişim sürecini ifade eder.

Kişilerarası iletişim, iletişim ortamına göre yüz yüze ve uzaktan olabilir. Yüz yüze kişilerarası iletişim, bireylerin aynı fiziksel ortamda doğrudan etkileşimde bulunduğu iletişim biçimini tanımlar. Uzaktan kişilerarası iletişim ise bireylerin fiziksel olarak farklı mekânlarda bulunduğu durumlarda iletişim teknolojileri aracılığıyla kurulan etkileşimi içerir.

Kişilerarası iletişim, zaman boyutuna göre eşzamanlı ve eşzamansız olabilir. Eşzamanlı kişilerarası iletişim, iletişim sürecine dâhil olan bireylerin aynı zaman diliminde etkileşimde bulunduğu iletişim türüdür. Bu iletişim, sözlü ve sözsüz unsurların birlikte kullanıldığı yüz yüze iletişim ve video konferans gibi ortamlarda gerçekleşebileceği gibi, yalnızca sözlü (örneğin telefon görüşmeleri) ya da yazılı (çevrimiçi sohbet sistemleri) biçiminde de ortaya çıkabilir. Eşzamansız kişilerarası iletişim ise iletişim sürecine katılan bireylerin aynı zaman diliminde bulunmadığı durumlarda gerçekleşir ve çoğunlukla yazılı iletişim araçları aracılığıyla yürütülür. Mektup ve e-posta, bu iletişim türüne örnek verilebilir.

Kurulan ilişkinin niteliğine göre kişilerarası iletişim, resmî ve gayriresmî olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilebilir. Resmî (formel) kişilerarası iletişim, belirli kurallar, roller ve hiyerarşik yapı uyarınca gerçekleşen iletişim biçimi olarak tanımlanabilir. Gayriresmî (informel) kişilerarası iletişim ise doğal ve gündelik ilişkiler çerçevesinde ortaya çıkan, esnek nitelik arz eden iletişim anlamına gelir.

Kişilerarası iletişim, hangi biçimde ve ortamda gerçekleşirse gerçekleşsin; empati, algı, güven, geri bildirim ve ilişki yönetimi gibi ilişkisel, bilişsel ve süreçsel unsurların etkisinde şekillenir. Bu yönüyle kişilerarası iletişim, bireyler arası mesaj alışverişini tanımlamanın ötesinde bir anlam ifade eder ve bireylerin sosyal gerçekliği nasıl kurup anlamlandırdıklarını ortaya koyan çok katmanlı bir etkileşim alanı olarak nitelendirilir. Günümüzde dijital iletişim teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte kişilerarası iletişim süreçleri yeni iletişim ortamlarını da kapsayacak şekilde genişlemiştir. Dolayısıyla kişilerarası iletişim; felsefe, sosyoloji, psikoloji, kültürel çalışmalar ve dilbilim başta olmak üzere farklı disiplinlerle ilişkili, disiplinlerarası bir çalışma alanı olarak değerlendirilmektedir.

Referanslar

Chandler, D. ve Munday, R. (2018). Medya ve iletişim sözlüğü (Çev.: B. Taşdemir). İstanbul: İletişim Yayınları; DeVito, J. A. (2021). The interpersonal communication book (16. Baskı). Boston: Pearson; Floyd, K. (2020). Interpersonal communication (4. Baskı). New York: McGraw-Hill Education; Hartley, P. (2010). Kişilerarası iletişim (Çev.: Ü. Doğanay ve diğerleri). Ankara: İmge Kitabevi; Knapp, M. L. ve Daly, J. A. (2011). The SAGE handbook of interpersonal communication (4. Baskı). New York: SAGE Publications; Mutlu, E. (2004). İletişim sözlüğü (4. Baskı). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.

Ayrıntılı bilgi için bakınız

Bilgin, N. (2000). Sosyal psikolojiye giriş. İzmir: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları; Cüceloğlu, D. (2021). İnsan insana (64. Baskı). İstanbul: Kronik Kitap; Kağıtçıbaşı, Ç. (2017). Benlik, aile ve insan gelişimi (4. Baskı). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları; Kağıtçıbaşı, Ç. ve Cemalcılar, Z. (2017). Dünden bugüne insanlar ve insanlar: Sosyal psikolojiye giriş (19. Baskı). İstanbul: Evrim Yayınevi.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: