Havalimanları yer hizmetleri çalışma ruhsatı (SHY-22), sivil hava ulaşımına açık havalimanlarında hava araçlarına, yolculara, kargo ve postaya sunulan yer hizmetleri faaliyetlerinin uluslararası standartlarda yürütülmesini, yetkilendirilmesini, denetlenmesini ve ücretlendirilmesini düzenleyen temel idari ve hukuki belgedir. Sivil havacılık emniyeti, operasyonel verimlilik ve hizmet kalitesinin güvencesi olan bu ruhsatlandırma rejimi, havacılık ve turizm sektörünün sürdürülebilir işleyişinde kritik bir rol oynamaktadır.

Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22), Türkiye hava sahasındaki sivil havalimanlarında faaliyet gösteren havalimanı/terminal işletmecilerini, yer hizmetleri kuruluşlarını, hava taşıyıcılarını (hava yolu şirketlerini) ve ilgili diğer hizmet sağlayıcıları kapsar.

Yönetmelik, bir hava aracının havalimanına inişinden tekrar havalandığı ana kadar geçen süreçte ihtiyaç duyduğu tüm yer operasyonlarının yetkilendirilme kriterlerini ve idari yaptırımlarını belirler.

SHY-22 Yönetmeliği, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 44’üncü maddesi ile Cumhurbaşkanlığı kararnameleri hükümlerine dayanılarak Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yürürlüğe konulmuştur.

Uluslararası boyutta ise Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) Şikago Sözleşmesi Ek 9 (Annex 9-Facilitation) ile Ek 14 (Annex 14-Aerodromes) standartları ve Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) Yer İşletme Emniyet Denetimi (ISAGO) ilkeleriyle uyumlu bir hukuki çerçeve sunar.

SHY-22 uyarınca havalimanlarında yer hizmeti sunmak isteyen tüm tüzel kişiliklerin yetkili otorite olan SHGM’den durumlarına uygun çalışma ruhsatı alması zorunludur. Yönetmelikte üç ana çalışma ruhsatı grubu tanımlanmıştır:

• A Grubu Çalışma Ruhsatı: Havalimanlarında hem kendi adına hem de üçüncü taraf hava taşıyıcılarına (diğer hava yolu şirketlerine) yer hizmeti vermek üzere yetkilendirilen bağımsız yer hizmetleri kuruluşlarına verilir (Örn. HAVAŞ, Çelebi ve TGS).
• B Grubu Çalışma Ruhsatı: Havalimanlarında yalnızca temsil, gözetim ve yönetim, uçuş operasyonu veya ikram servisi gibi spesifik/sınırlı alanlarda faaliyet gösteren kuruluşlar ile özel hava yolu temsilciliklerine sağlanan ruhsat türüdür.
• C Grubu Çalışma Ruhsatı (Self-Handling/Kendi Kendine Hizmet): Hava taşıyıcılarının (hava yolu şirketlerinin) sadece kendi hava araçlarına, yolcularına ve kargolarına yer hizmeti sunmak üzere aldıkları çalışma ruhsatıdır.

SHY-22 kapsamındaki temel yer hizmeti türleri şunlardır:

• Yolcu trafik hizmetleri (check-in, biniş/boarding, kayıp eşya),
• Ramp hizmetleri (uçak park ettirme, yükleme/boşaltma, bagaj taşıma, push-back, uçağın temizliği ve iklimlendirilmesi),
• Yük kontrolü ve haberleşme hizmetleri (ağırlık-denge/loadsheet hazırlığı),
• Kargo ve posta hizmetleri,
• Uçuş operasyon hizmetleri,
• Temsil, gözetim ve yönetim hizmetleri,
• İkram servis hizmetleri,
• Akaryakıt ikmal ve dağıtım hizmetleri.

Çalışma ruhsatı alabilmek için işletmelerin belirli asgari sermaye, personel yetkinliği, araç gereç/ekipman parkı ve emniyet yönetim sistemi (SMS) standartlarını karşılaması gerekir.

Ruhsat sahibi kuruluşlar, PAT (pist, taksi yolu, apron) sahalarında kullanılan tüm araçların periyodik bakımlarını yaptırmak, üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortalarını eksiksiz tutmak ve personelini SHGM onaylı eğitim talimatlarına (SHT-EĞİTİM/HAD) uygun eğitmekle yükümlüdür. SHGM ve havalimanı mülki idare amirlikleri, bu gerekliliklerin yerine getirildiğini periyodik veya habersiz ramp denetimleriyle denetler. Aykırılık durumunda idari para cezası, faaliyet kısıtlaması veya ruhsat iptali yaptırımları uygulanır.

28 Ağustos 1996 tarihli ve 22741 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren SHY-22, Türk sivil havacılığının büyümesine ve uluslararası gereksinimlere paralel olarak köklü değişiklikler geçirmiştir.

Özellikle yap-işlet-devret (YİD) modeliyle inşa edilen modern terminal binalarının yaygınlaşması, özel yer hizmeti şirketlerinin çoğalması ve hava trafiğinin katlanması sonucunda ruhsat şartları ve emniyet standartları sıkılaştırılmıştır. Zaman içinde ulaşım hizmetlerine ilişkin B grubu düzenlemelerinde revizyonlara gidilmiş, alt düzenleyici işlemler olarak SHT-YHT (Havalimanları Yer Hizmet Türleri ve Detayları Talimatı) ve SHT-SMS/HAD gibi teknik talimatlarla ruhsatlandırma kriterleri detaylandırılmıştır.

Türkiye turizminin en önemli taşıyıcı gücü olan hava yolu ulaşımında uçuş emniyeti ve yolcu memnuniyeti, doğrudan yer hizmetlerinin kalitesiyle ilintilidir. SHY-22 çerçevesinde sağlanan yüksek standartlar rötarların azalmasına, bagaj kayıp oranlarının düşmesine, engelli/PRM yolcu transferlerinin güvenle yapılmasına ve havalimanı kapasitelerinin verimli kullanılmasına olanak tanır. Havalimanlarında uluslararası düzeyde rekabetçi ve emniyetli bir hizmet ortamının tesisi, Türkiye’nin bir turizm ve havacılık merkezi (hub) olarak konumlanmasını desteklemektedir.