Florya Atatürk Deniz Köşkü
DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Köşk/Konak TÜRKİYE'NİN İLLERİ İstanbul
(Florya, Bakırköy, İstanbul, 1935)
Florya Atatürk Deniz Köşkü'nün bulunduğu Florya semti, İstanbul’un Avrupa yakasında, Marmara Denizi’nin kıyısında, Bakırköy ilçesinin sınırlarında yer alır ve günümüzde düzenli imarı, villaları ve doğal güzellikleriyle dikkat çeker.
Florya Atatürk Deniz Köşkü, mimar Seyfi Arkan tarafından denizin üzerinden bir köprüyle ulaşılan ana köşk ve bağlı yapı grubu şeklinde tasarlanmış; Atatürk’ün halk plajına gelen insanlarla iç içe olup onlarla birlikte yüzebilmesi, kürek çekebilmesi gibi isteklerini karşılayacak şekilde planlanmış, İstanbul’da bulunduğu dönemlerde ise hem tatil köşkü hem de çalışma ofisi olarak kullanılmıştır.
Florya Atatürk Deniz Köşkü, erken Cumhuriyet mimarisinin önemli eserlerinden biri olmanın yanı sıra derin manevi değer taşır; Atatürk’ün modernleşme ülküsüne uygun olarak minimal bir yapılar topluluğu biçiminde tasarlanmış, 1935’te iki aylık rekor bir sürede denizin üzerine inşa edilmiş ve 1936’da ek binalarla birlikte Cumhurbaşkanlığı çalışma ofisi ile dinlenme tesisi olarak hizmete açılmıştır. Yer seçiminden mimar tayinine kadar her detayı Atatürk’ün bizzat takip ettiği köşk, başlangıçta yazlık dinlenme ve sayfiye evi olarak planlanmış olsa da, Atatürk tarafından resmî Cumhurbaşkanlığı köşkü olarak kullanılmıştır.
Atatürk'ün son kez 28 Mayıs 1938 tarihinde kullandığı Atatürk Deniz Köşkü, daha sonra Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlarının yazlık konutu olarak hizmet vermiştir. 1988 yılında Cumhurbaşkanlığı tarafından Milli Saraylar Daire Başkanlığı’na devredilen köşk, 1993’te gerçekleştirilen kapsamlı restorasyonun ardından müzeye dönüştürülmüştür. Restorasyon çalışması tamamlandıktan sonra, köşkün modern üslubuna uygun mobilyalarla donatılarak Atatürk Müzesi olarak ziyarete açılmıştır.
Bina, birbirine dik açıyla bağlanan üç kanattan meydana gelen bir plan düzenine sahiptir. Kuzeybatı yönündeki kanat, birbirine bitişik odalarla birlikte başlıca konuk odalarını barındıran iki ana bölüme ayrılmıştır. Kuzeydoğu kanadı boyunca personel odaları ve banyolar sıralanırken, aynı doğrultuda devam eden diğer kuzeybatı kanadında ise yatak odaları ile misafir odaları yer alır. Bu iki kanadın kesişim noktasında köşkün kalbi sayılan geniş salon, toplantı odası ve çalışma odası konumlandırılmıştır. Ayrıca yapının güneybatı cephesi boyunca denize uzanan bir rıhtım da bulunmaktadır.
Atatürk’ün bizzat kullandığı bir mekân olmasının yanı sıra, Erken Cumhuriyet döneminin Türkiye’deki en üstün mimari örneklerinden biri olması, köşkün önemini kat kat artırmaktadır. Beyaz, sade ve süslemeden uzak kübik kütlesiyle geleneksel mimari anlayışa tamamen karşı duran bu yapı, denizin tam üzerine oturtulmuştur. Seyfi Arkan’ın Uluslararası üslup ilkeleriyle tasarladığı köşk, dönemin en ilerici eserlerinden biri olmuş ve Türkiye’nin modernleşme idealinin en çarpıcı simgelerinden biri haline gelmiştir.
Referanslar
Akçiçek, E. (2005). Atatürk'ün Su ve Deniz Sevgisi, Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 22(1): 1-12; Ertaş Beşir, Ş., Bekar, İ. ve Durukan, A. (2020). 100. yılda Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığının iç’selleştirilmesi: Seyfi Arkan ve Florya Atatürk Köşkü, Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(64): 4073-4083; Güney, E. E. (2019). Deniz ve Mimarlık İlişkisi: Kalamış’ta bir Deniz Evi, 6. Uluslararası Multidisipliner Çalışmaları Kongresi, 26-27; Kaya, M. (2000). Mimar Seyfi Arkan ve Florya Atatürk Köşkü (Yüksek lisans tezi). İstanbul: Marmara Universitesi; Kılavuz, A. ve Şentop, M. (2021). Florya Atatürk Deniz Köşkü. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Yayınları.
