Res Gestae Divi Augusti (Tanrılaştırılmış Augustus’un İşleri), Roma İmparatoru Augustus’un siyasi, askerî ve idarî faaliyetlerini anlattığı otobiyografik nitelikteki resmî metindir. Roma İmparatorluk Dönemi tarihinin en önemli yazılı kaynaklarından biri kabul edilen eser, Augustus tarafından ölümünden önce kaleme alınmış ve vasiyetinin bir parçası olarak düzenlenmiştir. Metnin günümüze ulaşan en kapsamlı ve en iyi korunmuş nüshası, Ankara’da Hacı Bayram Camii’nin bitişiğinde bulunan Augustus ve Roma Tapınağı’nın duvarlarında yer almakta olup literatürde Monumentum Ancyranum (Ankara Anıtı) adıyla bilinmektedir.

Augustus, yaşamı boyunca gerçekleştirdiği faaliyetleri özetleyen metnin Roma’da bronz levhalara kazınmasını vasiyet etmiş, daha sonra yazının kopyaları imparatorluğun çeşitli eyaletlerine gönderilmiştir. Galatya eyaletinin merkezi olan Ankyra’da (Ankara), Augustus kültünün yerleşmesini sağlamak amacıyla inşa edilen Augustus ve Roma Tapınağı’nın duvarlarına metnin Latince aslı ile Grekçe çevirisi işlenmiştir. Böylece Ankara nüshası, eserin hem Latince hem de Grekçe metnini bir arada koruyan en önemli kaynak hâline gelmiştir.

Roma Dönemi’nde tapınak olarak kullanılan yapı, Bizans döneminde kiliseye dönüştürülmüştür. Yazıtlar, XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti nezdinde Avusturya elçisi olarak görev yapan Ogier Ghiselin de Busbecq tarafından fark edilmiş ve bilim dünyasına tanıtılmıştır. Busbecq, yazıtların bazı bölümlerinin kopyalarını çıkarmış, daha sonraki yüzyıllarda Anadolu’yu gezen Avrupalı araştırmacılar da metin üzerinde çalışmalar yürütmüştür.

Yazıtların bilimsel incelemeleri XIX. yüzyılda başlamıştır. Napolyon döneminde Fransız araştırmacılar tarafından ayrıntılı kopyaları hazırlanmış, 1882 yılında Alman mühendis ve arkeolog Carl Humann yazıtların kalıplarını çıkarmıştır. Theodor Mommsen ise bu kalıplardan yararlanarak 1883 yılında metnin eleştirel yayımını gerçekleştirmiştir. Sonraki araştırmaların önemli bir bölümü Mommsen’in yayımına ve Humann’ın hazırladığı kalıplara dayanmıştır.

Yazıtın Grekçe çevirisi tapınağın cella bölümünün dış güneybatı duvarına kazınmıştır. Ankara’nın Cumhuriyet döneminde başkent olmasının ardından tapınak çevresindeki yapıların kaldırılmasıyla yazıtların daha önce okunamayan bölümleri de ortaya çıkarılmış ve metnin daha eksiksiz biçimde değerlendirilmesi mümkün olmuştur. Eser, 1941 yılında Hamit Dereli tarafından Latince aslından Türkçeye çevrilerek Ankara Anıtı adıyla yayımlanmıştır.

Yaklaşık altı sayfadan oluşan Latince metin, tapınağın iç ve dış duvarlarına kazınmıştır. Günümüzde yapının yalnızca iki yan duvarı ile giriş bölümü ayakta kalmış olmasına rağmen yazıtların önemli bir kısmı korunabilmiştir. Ayrıca metnin bazı bölümleri Pisidia Antiokheiası (Yalvaç) ve Apollonia (Uluborlu) antik kentlerinde de ele geçirilmiştir. Ancak bu parçalar Ankara nüshasına göre oldukça eksik durumdadır.

Res Gestae Divi Augusti, içerik bakımından Augustus’un devlet hizmetleri, askerî başarıları, kamu yararına yaptığı harcamalar ve Roma İmparatorluğu’nun genişlemesine ilişkin faaliyetlerini kapsamaktadır. Eserin ilk bölümlerinde Augustus’a verilen görevler, unvanlar ve onurlar anlatılmakta; sonraki bölümlerde Roma halkına yaptığı yardımlar, inşa faaliyetleri ve askerî harcamalar sıralanmaktadır. Son bölümlerde ise imparatorluğun genişlemesi, diplomatik ilişkiler ve Augustus’a verilen onursal unvanlar ele alınmaktadır.

Metin toplam 35 bölümden oluşmaktadır. İlk on dört bölümde Augustus’un devlet görevleri, unvanları ve kendisine verilen ayrıcalıklar; 15-24. bölümlerde Roma halkına ve devlete yaptığı mali yardımlar ile inşa faaliyetleri; 25-35. bölümlerde ise askerî seferleri, diplomatik girişimleri ve kazandığı onurlar anlatılmaktadır. Bu yönüyle eser, Augustus döneminin siyasi tarihi kadar Roma devlet ideolojisini anlamak açısından da temel kaynaklardan biri kabul edilmektedir.

Roma İmparatorluk ideolojisinin en önemli belgelerinden biri olan Res Gestae Divi Augusti, yalnızca Augustus’un icraatlarını kaydeden bir metin değil, aynı zamanda Roma’nın kendisini nasıl tanımladığını ortaya koyan siyasî bir propaganda metni niteliğindedir. Ankara’da korunan nüshası sayesinde eser, Roma tarihi, epigrafi, klasik filoloji ve arkeoloji araştırmalarının temel kaynakları arasında yer almaktadır. Günümüzde Augustus ve Roma Tapınağı ile birlikte Ankara’nın en önemli kültür varlıklarından biri olarak değerlendirilmekte ve kültür turizmi açısından önemli bir çekim merkezi oluşturmaktadır.