Kilyos Canfeda Kalfa Namazgâhı, İstanbul ili Sarıyer ilçesinde, günümüzde Kumköy adıyla anılan ancak tarihî kaynaklarda Kilyos olarak geçen yerleşimde, Güven Sokak üzerinde yer alan geç dönem Osmanlı namazgâhıdır. Yapı, Kilyos Ceneviz Kalesi'nin yaklaşık 50 metre güneyinde, kuzeyden güneye eğimli bir arazi üzerinde, çevreye hâkim bir noktada konumlanmaktadır. Konumu, Karadeniz kıyısı boyunca uzanan tarihî ulaşım güzergâhı üzerinde bulunması nedeniyle yapının bir menzil namazgâhı olarak düzenlendiğini düşündürmektedir. Yapı, 2011 yılında İstanbul III Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 1. Grup Taşınmaz Kültür Varlığı olarak tescil edilmiştir.

İslam mimarisinde Farsça namazgâh, Arapça ise musalla olarak adlandırılan bu yapılar, açık havada topluca namaz kılınması amacıyla düzenlenmiş ibadet alanlarıdır. Genellikle kıble yönünü gösteren bir mihrap taşı veya duvar ile tanımlanan namazgâhlar, sade plan anlayışına sahip olmakla birlikte bazı örneklerinde çeşme, sarnıç ve diğer yardımcı unsurlar da bulunmaktadır. Kilyos Canfeda Kalfa Namazgâhı da bu geleneğin geç dönem Osmanlı örneklerinden biridir.

Yapı, eğimli arazi üzerinde üç duvarla çevrili yükseltilmiş bir platform (sofa) biçiminde düzenlenmiştir. Güney cephesinde kıble duvarı yer almakta, bu duvarın ortasına bir çeşme yerleştirilmiştir. Platformun ortasında bir kuyu ağzı ve bunun altında sarnıç bulunduğu belirlenmiştir. Sofanın güneyinde ise kıble yönünü gösteren mermer mihrap taşı yer almaktadır. Yapının güney, doğu ve batı duvarları eğimli araziye uyum sağlayacak biçimde inşa edilmiş olup, ilk tespitlerde kareye yakın dikdörtgen planlı olduğu belirlenmiştir.

Namazgâhın en dikkat çekici mimari unsurlarından biri güney cephedeki çeşmedir. Kesme taş malzemeden inşa edilen çeşme, yuvarlak kemerli niş düzenlemesine sahiptir. Mermer ayna taşı üzerinde üç musluk deliği bulunmakta olup günümüzde yalnızca orta musluk kullanılmaktadır. Çeşmenin üzerinde yer alan yedi satırlık Osmanlıca kitabe, talik hatla yazılmıştır. Kitabede Canfeda Kalfa'nın adı iki kez geçmekte, yapının Hicrî 1290 (1873–1874) yılında inşa ettirildiği belirtilmektedir. Kitabenin ilk satırında Kur'an-ı Kerim'in Enbiyâ Suresi'nin 30. ayetinden "Ve sudan her canlı şeyi yarattık" anlamındaki bölüm yer almaktadır.

Platform üzerinde bulunan mermer mihrap taşı da kitabelidir. Silindirik gövdeli taşın kıble yönündeki yüzünde Canfeda Kalfa'nın adı ile Hicrî 1290 tarihi yer almakta, diğer yüzünde ise Âl-i İmrân Suresi'nin 37. ayetinden "Zekeriyya mihrapta onun yanına her girişinde..." ifadesi bulunmaktadır. Mihrap taşının alt bölümünde stilize bitkisel bezemeler görülmektedir.

Yapının banisi olan Canfeda Kalfa'nın Sultan Abdülaziz döneminde saray mensupları arasında yer aldığı, kitabelerden anlaşılmaktadır. Kitabedeki bilgiler doğrultusunda namazgâhın Hicrî 1290 (1873–1874) yılında inşa ettirildiği kabul edilmektedir.

Yapı, Cumhuriyet döneminde çeşitli onarımlar geçirmiştir. Bu onarımlar sırasında özellikle duvar yüzeylerinde beton sıva kullanıldığı ve özgün malzemenin büyük ölçüde örtüldüğü anlaşılmaktadır. 2011 yılındaki tescilin ardından çevresinde düzenleme çalışmaları yapılmış; çocuk oyun alanı, yürüyüş yolları ve yeni çevre duvarları inşa edilmiştir. Bu düzenlemeler sonucunda namazgâhın çevresi yeniden düzenlenmiş, doğu ve batı yan duvarlarının önemli bölümü kaldırılmış ve yapı günümüzde açık platform görünümü kazanmıştır.

Kilyos Canfeda Kalfa Namazgâhı, geç Osmanlı dönemine ait açık hava ibadet mekânlarının günümüze ulaşabilen sınırlı sayıdaki örneklerinden biri olması bakımından önem taşımaktadır. Çeşmesi, kitabeleri, mihrap taşı ve sarnıç sistemiyle birlikte değerlendirildiğinde yapı, Osmanlı namazgâh mimarisinin geç dönem özelliklerini yansıtan önemli kültür varlıkları arasında yer almaktadır.