Hayme Ana Türbesi ya da Devlet Ana adıyla da bilinen türbe, Kütahya ili, Domaniç ilçesi, Çarşamba Köyü'nde bulunmaktadır. Geniş bir bahçe içerisinde yer alan türbe, Osmanlı Devleti'nin kuruluş anlatıları içerisinde "Devlet Ana" adıyla bilinen, Ertuğrul Gazi'nin annesi olarak kabul edilen Hayme Ana'ya atfedilen mezarın üzerine, 1892 yılında Sultan II. Abdülhamid'in emriyle yaptırılmıştır. Hayme Ana'ya ait bilgiler büyük oranda rivayet yoluyla aktarıldığı için erken dönem Osmanlı kaynaklarında adına rastlanmamaktadır. Rivayetlere göre Sultan II. Abdülhamid, şehzadelik yıllarında rüyasında Hayme Ana'yı görmüş, Hayme Ana kendisine padişah olacağını müjdelemiştir. Bu rüyadan etkilenen şehzade, tahta çıktıktan sonra Bursa Valisi'nden mezarın bulunmasını istemiştir. Bunun üzerine mezarın yerinin tespiti amacıyla Söğüt ve Domaniç çevresine 1886 yılında bir heyet gönderilmiştir. Gönderilen heyet, Çamlıca Köyü'nde yaşayan Ömer Ağa isimli bir şahısta bulunan el yazmasından hareketle mezarın Çarşamba Köyü'nde bulunduğunu tespit etmiştir. Tespit edilen mezar o dönemde açılmış; sanduka içerisinden gümüş bir kutu, kemikler ve bir el yazması çıkarılmıştır. Günümüzde bu eserlerin akıbeti hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Mezarın Domaniç'te bulunduğu yerel kaynaklar tarafından doğrulandıktan sonra, 1890-1891 yılları arasında türbenin inşası tamamlanmıştır. Türbenin mimarı bilinmemekle birlikte, II. Abdülhamid'in emriyle Hüdavendigâr (Bursa) Valisi Mahmut Bey tarafından yaptırılmıştır. Türbe, XIX. yüzyılda inşa edilen Batılılaşma Dönemi başkent eserlerinin bir taklidi olarak sekizgen planlı ve kubbeli şekilde inşa edilmiştir. Yapının inşasında düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır. Türbenin girişi, iki sütunla desteklenen kare planlı sundurmalı bir düzenlemeye sahiptir. Kubbe dıştan kurşunla kaplanmış ve üzerine bir alem yerleştirilmiştir. Yapının cepheleri dıştan oldukça sade tutulmuş, her bir yüzey sivri kemerli sağır nişlerle hareketlendirilmiştir. Giriş kapısının üzerine dikdörtgen formlu, beşerli sıra hâlinde on beş satırdan oluşan rik'a hatlı inşa kitabesi yerleştirilmiştir. Sarı zemin üzerine yeşil yazıyla hazırlanan kitabenin üst kısmı Osmanlı hanedan armasıyla taçlandırılmıştır. Kitabe, Bursalı İbrahim Hakkı Efendi tarafından yazılmıştır.

Kitabenin Osmanlıca okunuşu şu şekildedir:

Şehinşah-ı âli hasb-i hakan-ı mebrukü'n-neseb

Abdülhamid Han kim anın lütfundan âlem müstefid

Gazi-i meydan-ı vagâ Cennetmekân Ertuğrul'un

Olmuş idi vaktaki bu sancakta ikbali bedid

Şu Domaniç yaylasını aldıkda dest-i miknete

Ehl-i hilâfa evvela çekmişdi ol sedd-i sedid

Gazi-i merhumun imiş bu Hayme Ana maderi

İtsün garik-i mağfiret daim anı Rabb-i Vâhid

Şah-ı cihan bu türbeyi yaptırdı ol merhumeye

Eyyam-ı ömr ü şevketin kılsun Cenab-ı Hak mezid

Bir padişaha itmemiş Allah bu hayrı nasib

Şimdiye dek geçmiş idi tarihden asr-ı medid

Vali iken Mahmud kulu nazm eyledi tarihini

Kıldı bu ra'na türbeyi bünyad Han Abdülhamid

Ketebehu İbrahim Hakkı Bursevî sene 1308 (1890-1891).

Günümüz Türkçesiyle karşılığı şu şekildedir:

Yüce soylu, kutlu nesebe sahip hükümdarların şahı Abdülhamid Han'ın lütfundan bütün dünya yararlanmaktadır. Savaş meydanlarının gazisi, cennetmekân Ertuğrul'un talihi bu sancakta parlamış ve görünür hâle gelmişti. O, Domaniç Yaylası'nı kudretli eliyle ele geçirdiğinde, düşmanlara karşı ilk olarak sağlam bir set çekmişti. Bu Hayme Ana, merhum Gazi Ertuğrul'un annesiymiş. Bir ve tek olan Allah, onu daima bağışlamasına gark etsin. Cihan padişahı, bu türbeyi merhume Hayme Ana için yaptırdı. Yüce Allah onun ömrünü, kudretini ve saltanatını artırsın. Allah, o zamana kadar hiçbir padişaha böyle bir hayrı gerçekleştirmeyi nasip etmemişti; çünkü aradan uzun bir zaman geçmişti. Mahmut, vali olduğu sırada türbenin tarih manzumesini kaleme aldı: "Bu güzel türbeyi Abdülhamid Han inşa ettirdi." Bunu İbrahim Hakkı Bursevî yazdı. Hicrî 1308.

Türbenin iç kısmında, merkezde Hayme Ana'ya atfedilen sanduka bulunmaktadır. İç duvarlar, hanedan türbelerine kıyasla oldukça sade tutulmuştur. Duvar yüzeyleri çerçeveler içerisine alınmış, köşelere Batılılaşma Dönemi'nde yoğun biçimde kullanılan bitkisel süslemeler eklenmiştir. Ayrıca dört yöne açılan dört pencere ile iç mekân aydınlatılmıştır. Pencerelerin alınlıkları da duvar yüzeylerindeki süslemeleri tekrar etmektedir. Türbe, inşa edildiği tarihten itibaren düzenli biçimde ziyaret edilen bir mekân hâline gelmiştir. Osmanlı arşivlerinde yer alan bir belgeye göre türbe, 18 Mayıs 1901 tarihinde Hazine-i Hassa İmamı Muhyiddin Efendi, İnegöl Emlâk-ı Hümâyun görevlileri, yerel memurlar ve bölge halkının katılımıyla düzenlenen bir törenle açılmış; kurbanlar kesilmiş, mevlit okutulmuş ve ziyaretçilere ikramlarda bulunulmuştur. 21 Ekim 1901 tarihinde türbenin camları ve pencere doğramaları değiştirilmiş, sıvaları yenilenmiş, ceviz ağacından bir sanduka yaptırılmış ve sanduka üzerine ipek kumaşlardan örtüler serilmiştir. Pazartesi ve Cuma gecelerinde türbenin aydınlatılması amacıyla mum ve gaz yağı tahsis edilmiş, bu işlerin yürütülebilmesi için bahçesine iki odalı bir müştemilat inşa edilmiştir. Arşivde bulunan 15 Ağustos 1907 tarihli başka bir belgede ise türbe için avize satın alınması, avlu duvarlarının ve misafir odalarının onarılması amacıyla ödenek ayrıldığı belirtilmektedir. Ayrıca 16 Haziran 1903 tarihinde, türbe yakınına Hayme Ana adıyla anılacak bir iptidai mektebin yapılması kararlaştırılmıştır. Türbe günümüzde ziyarete açık olup Osmanlı Hanedanı'nın kuruluşu ve inanç turizmi açısından önem taşımaktadır. Hayme Ana, her yıl eylül ayının ilk pazar günü düzenlenen Hayme Ana'yı Anma ve Göç Şenlikleri kapsamında anılmaktadır.