Gençlik Parkı
DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Park Alanı
(Ankara, 1943 - )
-
2025
1920’li yıllarda Ankara’da sıtma hastalığına yol açan bataklık alanların kurutulması ve bu alanların rekreasyon alanına dönüştürülmesi fikri Gençlik Parkı’nın temellerini atmıştır. Bu kapsamda Hermann Jansen’den Ankara’nın dönemi itibariyle ulusal ve uluslararası tek giriş kapısı Gar’ın önüne kente yeni gelenlere Cumhuriyetin başkentini tanıtacak, modern sosyal yaşamın temsili olacak bir kent parkı planlaması istenmiştir. 1934’te Atatürk’ün de katıldığı Bakanlar Kurulu toplantısında “Kent Parkı Vaziyet Planı” onaylanmıştır. Jansen’in park tasarımı 1936’da maliyet ve teknik gerekçelerle Bayındırlık Bakanlığı tarafından parkın temel tasarım kararları korunmak suretiyle Theo Leveau’ya revize ettirilmiştir.
İkinci Dünya Savaşı’nın zorlu ekonomik koşullarına rağmen 1943’te tamamlanmıştır. 19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı’nda açıldığından “Gençlik Parkı” adı verilmiştir. İçerisindeki göl, gazinolar, su sporları kulübü, çocuk oyun alanlarıyla Ankaralıların ilgi odağında olmuştur. 1944’te 30 Ağustos Zafer Bayramı kutlamalarında Gençlik Parkı içindeki gölde kürek, yelken, yüzme yarışları yapılmıştır. Göl çevresinde gelenekselleşen bu etkinlikler, gazinolar ve sosyal tesisler Ankara’nın modern bir başkent haline gelme sürecine katkıda bulunmuş, kent belleğinde önemli bir yer edinmiştir.
Tarihsel süreçte Gençlik Parkı fiziksel ve sosyolojik olarak değişime uğramıştır. 1950’lerin başına kadar yeşil peyzajın ön planda olduğu, Cumhuriyetin modernlik anlayışıyla uyumlu bir mekânsal kullanım benimsenmiştir. 1952’de parkın içine Lunapark kurulması ve gazinoların artmasıyla ticari amaçlı kullanıma doğru bir değişim başlamıştır. 1957’de hizmete giren Mehmetçik ve Efe isimli minyatür trenler parkı dolaşmaya başlamış, açık hava tiyatrosu, büfeler ve yeni eğlence mekânları eklenmiştir. Bu dönem, parkın en yoğun ziyaret edildiği yıllardır. 1970’li yıllardaki ekonomik kriz, sosyal ve politik sorunlar, güvenlik sorunları nedeniyle Ankaralılar evlerine çekilmiş, Gençlik Parkı cazibesini kaybetmeye başlamış, sadece Lunapark ve Nikah Salonu için kullanılır hale gelmiştir. 1980’lerde küreselleşmeyle başlayan yeni tüketim alışkanlıklarının, alışveriş merkezlerinin ve temalı parkların kamusal rekreasyon alanlarının önemini azaltması Gençlik Parkı’nı olumsuz etkilemiş, gazinoların kapanmasıyla parkın sosyal dokusu iyice zayıflamıştır. 1990’larda AVM’lerin yükselişi, güvenlikli siteler ve kentsel ayrışma parkın kullanıcı profilini alt gelir gruplarına kaydırmıştır. Bakımsızlık, kaçak yapılar ve yeşil alanın azalması sonucunda Gençlik Parkı özgün kimliğini büyük ölçüde yitirmiştir.
Ankara Büyükşehir Belediyesi, Gençlik Parkı’nda 2008-2009 yılları arasında yenileme çalışmaları başlatmış ve park, kapsamlı bir dönüşüm geçirmiştir. Göl ve köprüler yenilenmiş, aydınlatma ve su gösteri sistemleri kurulmuş, eski ticari yapılar kaldırılmış, yeni dinlenme alanları, çay bahçeleri ve yürüyüş yolları düzenlenmiş, çocuk oyun alanı yenilenmiş, lunapark modernize edilmiştir. Belediye Kültür Merkezi, Gençlik Merkezi ve Ankara Büyükşehir Belediyesi Tiyatro Binası yapılmıştır. Tiyatro binası, 800 kişilik kapasitesiyle parkın ve kentin en büyük tiyatro binasıdır. Ayrıca parkta çay bahçeleri, 43 adet büfe, turizm tanıtım birimleri, hediyelik eşya satış noktaları bulunmaktadır.
Referanslar
Bayraktar, A. N. (2016). Başkent Ankara’da Cumhuriyet sonrası yaşanan büyük değişim: Modern yaşam kurgusu ve modern mekânlar. Ankara Araştırmaları Dergisi, 4(1): 67–80.; Demir, E. (2006). Toplumsal değişme süreci içinde Gençlik Parkı: Sosyolojik bir değerlendirme. Planlama, 2006(4): 68–82.; Gültekin, N. T. (2013). Gençlik Parkı’nı kültürel miras olarak okumak. İçinde Peyzaj Mimarlığı 5. Kongresi Bildiriler Kitabı: Dönüşen Peyzaj (ss. 623–632). Adana: TMMOB Peyzaj Mimarları Odası.; Özer, M. N. (2005). Bir kültürel miras olarak Gençlik Parkı. Planlama, 2005(4): 16–26.
