Tarihsel sit, Türkiye’de 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında tanımlanan sit alanı türlerinden biridir. Bu kavram, Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tespiti ve Tescili Hakkında Yönetmelik’te, tarihsel açıdan önem taşıyan olayların gerçekleştiği ve bu nedenle korunması gereken mekânlar olarak ifade edilmektedir. Ayrıca, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun 421 sayılı İlke Kararı’nda tarihsel sit alanlarının korunmasına ilişkin esaslar ile kullanım koşulları ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Söz konusu ilke kararında tarihsel sit; millî tarih ve askerî tarih bakımından belirleyici nitelik taşıyan olaylara sahne olmuş ve doğal çevresiyle birlikte korunması gerekli alanlar şeklinde tanımlanmaktadır. Ayrıca 2024 yılı sonu itibarıyla Türkiye genelinde toplam 242 adet tarihsel sit alanı bulunmaktadır.

Tarihsel sit alanları, millî ve askerî tarih açısından belirleyici nitelik taşıyan yerleşim alanları olup, toplumsal bellekte iz bırakan ve korunması gereken kültürel dokuları bünyesinde barındırmaktadır. Bu alanlar, geçmişte yaşanan önemli olayların mekânsal tanıklığını sürdürerek tarihsel sürekliliğin korunmasına katkı sağlamaktadır. Nitekim, Çanakkale Savaşı’nda stratejik bir rol üstlenen Gelibolu Yarımadası, bu kapsamdaki tarihsel sit alanlarına örnek teşkil etmektedir. Tarihsel sit ilan edilen bölgeler, yalnızca tarihsel olayların gerçekleştiği mekânlar olmaları nedeniyle değil, aynı zamanda sahip oldukları doğal değerlerle birlikte korunması gereken alanlar olarak değerlendirilmektedir. Sit ilanı kararıyla birlikte, söz konusu alanlar anı değeri taşımaları sebebiyle doğal çevreleriyle bütüncül bir koruma statüsü altına alınmaktadır. 

Tarihi sit alanlarının korunması ve kullanımına ilişkin esaslar; alanın doğal ve görsel bütünlüğünü zedeleyebilecek her türlü müdahalenin engellenmesini, bitki örtüsü, topografik yapı ve siluet etkisini bozacak tahrip edici faaliyetlere izin verilmemesini esas almaktadır. Bu alanların çevre düzeni planlarıyla bütüncül bir planlama çerçevesine kavuşturulması ve hazırlanacak planlar için ilgili koruma kurullarının uygun görüşlerinin alınması zorunludur. Tescil tarihinden önce doğal dengeyi bozacak biçimde gerçekleştirilen uygulamaların zaman içerisinde rehabilite edilmesi ilgili kamu kurumlarının sorumluluğundadır. Alan sınırları içerisinde bulunan ormanlık alanlarda gerekli düzenleme ve bakım çalışmaları Orman Bakanlığı tarafından yürütülebilmekte; alan içinde yer alan anıt ve şehitliklerin düzenlenmesi ile bakım ve onarımına yönelik uygulamalar ise projeleriyle birlikte ilgili koruma kurulunun iznine tabi tutulmaktadır.

Kültür varlıkları, bir toplumun yöresel sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasal dinamiklerine bağlı olarak şekillenen fiziksel tanıklarıdır. Bu çerçevede, söz konusu niteliklerin tahrip edilmeden korunması ve taşıdıkları bilginin bütünlüğünden ödün verilmeden gelecek kuşaklara aktarılması, kültürel mirasın sürdürülebilirliği açısından temel bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Kültürel varlıkların değeri yalnızca üretildikleri malzemeye değil, aynı zamanda bu fiziksel form aracılığıyla aktardıkları bilgi ve belge niteliğine dayanmaktadır. Her bir kültürel varlık, ait olduğu toplumun değerlerini, yaşam biçimini ve tarihsel koşullarını yansıtan somut bir anlatım sunar. Bu nedenle, bu varlıkların doğru biçimde anlaşılması, değerlendirilmesi ve yorumlanmasının yanı sıra, içerdiği verilerin özgünlüğü korunarak gelecek nesillere aktarılması, kültürel sürekliliğin sağlanması ve toplumsal gelişimin desteklenmesi bakımından kritik önem taşımaktadır.