Yazılmayı Bekleyen Maddeler
Mezarlık Turizmi (Cemetery Tourism)
Mezarlıkların ve defin alanlarının tarihî, kültürel, sanatsal ve toplumsal değerlerini tanımak amacıyla ziyaret edilmesine dayanan turizm biçimidir. Mezar taşları, anıt mezarlar, mezarlık mimarisi, defin gelenekleri ve bu alanlarla ilişkili yaşam öyküleri üzerinden toplumların geçmişinin ve anma kültürlerinin keşfedilmesini kapsar. Kültürel miras turizmiyle bağlantılı olan mezarlık turizmi, ölüm ve hatırlama temaları bakımından karanlık turizmle de ilişkilendirilir; ziyaretçilerin ilgileri tarih, sanat, öğrenme ve kültürel deneyim gibi farklı motivasyonlara dayanabilir.
Vakumda Pişirme (Sous-Vide Cooking)
Gıdaların ısıya dayanıklı, vakumla kapatılmış ambalajlar içinde, sıcaklık ve sürenin hassas biçimde kontrol edildiği koşullarda ısıtılmasına dayanan yerleşik bir pişirme tekniğidir. Aşçıların dokuyu, nemin korunmasını ve pişme derecesini kontrol etmesine olanak sağlar.
Gıda Egemenliği (Food Sovereignty)
Toplulukların kendi gıda ve tarım sistemlerini şekillendirebilmesini ve sürdürülebilir üretim yoluyla besleyici, kültürel açıdan anlamlı gıdalara ulaşabilmesini esas alan yerleşik, hak temelli bir ilkedir. Gıdayı üreten, dağıtan ve tüketen insanları merkeze alır.
Birlikte Yemek Yeme (Commensality)
İnsanların ilişkilerini, aidiyetlerini ve kültürel sınırlarını oluşturduğu, sürdürdüğü veya yeniden müzakere ettiği yerleşik bir toplumsal pratiktir. Paylaşılan öğünler, gruplar arasındaki farklılıkları bütünüyle ortadan kaldırmadan da bu gruplar arasında bağ kurulmasını sağlayabilir.
Turizmde Çok Paydaşlı Adalet (Multistakeholder Fairness in Tourism)
Turizm öneri sistemlerinin tasarımında turistler, işletmeler, yerel halk ve etkilenen diğer taraflar açısından adaleti değerlendiren bir araştırma yaklaşımıdır. Paydaşların gereksinimlerinin ve fayda ile yüklerin dağılımına ilişkin beklentilerinin birbiriyle çatışabileceğini dikkate alır.
Turizmde Açıklanabilir Yapay Zekâ (Explainable AI in Tourism)
Yapay zekâ sistemlerinin tahminlerini ve kararlarında etkili olan unsurları insanlar için anlaşılır hâle getiren yöntemlerin turizm alanında uygulanmasıdır. Turizm talebi tahminlerinin ve modellerle desteklenen diğer kararların incelenmesini sağlar; uzay turizmine ilişkin yakın tarihli bir çalışma, bu yaklaşımın bir araştırma prototipinde kullanımını örneklemektedir.
Boş Zaman Kısıtları (Leisure Constraints)
Boş zaman tercihlerini, etkinliklere katılımı veya bu etkinliklerden alınan hazzı sınırlayan kişisel, kişiler arası ve yapısal etkenleri kapsayan yerleşik bir analitik kavramdır. Özgüven, birlikte katılacak kişilerin bulunması, zaman, maliyet ve erişimle ilgili koşullar bu kapsamda değerlendirilir.
Psikolojik Güvenlik (Psychological Safety)
Çalışanların küçük düşürülmeden veya haksız biçimde cezalandırılmadan soru sorabileceklerine, kaygılarını dile getirebileceklerine ve hatalarını kabul edebileceklerine ilişkin algılarını açıklayan yerleşik bir örgütsel kavramdır; iş ortamında kişiler arası ilişkiler bakımından risk almayı destekler.
Ağırlama Sektöründe Duygusal Emek (Emotional Labor in Hospitality)
Çalışanların hizmet rollerinin gerektirdiği beklentileri karşılamak amacıyla duygularını ve duygusal ifadelerini düzenlemesidir. Konuklarla etkileşim sırasında beklenen duyguların sergilenmesini veya bu duyguların içtenlikle hissedilmeye çalışılmasını kapsayan yerleşik bir uygulamad
Bireyler Arası Konaklama (Peer-to-Peer Accommodation)
Ev sahiplerinin odalarını veya konutlarını kısa süreli konaklamalar için konuklara sunduğu; genellikle seçeneklerin bulunmasına, rezervasyona, ödemeye ve kullanıcı değerlendirmelerine aracılık eden dijital platformlar üzerinden işleyen yerleşik bir konaklama modelidir.
Film Etkili Turizm (Film-Induced Tourism)
Filmlerin ve televizyon yapımlarının, bu yapımlarda gösterilen destinasyonlara, çekim yerlerine veya ilgili çekiciliklere yönelik ziyaretleri teşvik ettiği; ekran anlatılarıyla seyahat deneyimleri arasında bağlantı kuran yerleşik bir turizm biçimidir.
Aşırı Turizm (Overtourism)
Turizm kaynaklı baskıların yerel halkın algıladığı yaşam kalitesini, ziyaretçi deneyimlerini veya bir destinasyonun çevresel ve toplumsal koşullarını olumsuz etkilemesini açıklayan yerleşik bir kavramdır.
Gıda Neofilisi (Food Neophilia)
Alışılmadık yiyecekleri, malzemeleri ve mutfak deneyimlerini keşfetmeye ve denemeye duyulan ilgidir; bireylerin yeni yemeklere ve farklı kültürlere ait mutfaklara yönelik tepkilerini etkiler.
Nota Nota Pişirme (Note-by-Note Cooking)
Yemeklerin geleneksel bütün gıda malzemeleri yerine seçilmiş gıda bileşiklerinden oluşturulduğu; tat, aroma, renk, doku ve biçimin kontrollü bileşimler aracılığıyla tasarlanmasına olanak sağlayan bir mutfak yaklaşımıdır.
Mutfak Hibritliği (Culinary Hybridity)
Göç, kültürel alışveriş ve yerel uyarlama yoluyla farklı kültürel geleneklere ait malzemelerin, tekniklerin ve mutfak anlamlarının harmanlanması ve yeniden yorumlanması; bu süreç, çoklu kültürel etkiler taşıyan yemek uygulamalarının ortaya çıkmasına yol açar.
Uyarlanmış Rekreasyon (Adaptive Recreation)
Farklı fiziksel, duyusal veya bilişsel yetilere sahip bireylerin anlamlı biçimde katılımını sağlamak amacıyla ekipman, kurallar, öğretim yöntemleri ve çevresel koşullar bakımından tasarlanan veya uyarlanan rekreasyon etkinlikleridir
Ağırlama Sektöründe Yeşil Sessizlik (Greenhushing in Hospitality)
Bir ağırlama işletmesinin sürdürülebilirlik uygulamaları hakkındaki iletişimini bilinçli olarak sınırlaması veya bu uygulamaları açıklamaktan kaçınmasıdır. Bu tutum çoğunlukla sorgulanma, yeşil aklama suçlamalarıyla karşılaşma ya da duyurulacak uygulamaların yeterliliğine ilişkin güven eksikliğiyle ilişkilidir
Ağırlama ve Turizmde Eyleyici Yapay Zekâ (Agentic AI in Hospitality and Tourism)
Hizmetle ilgili hedeflere ulaşmak için bağlama dayalı akıl yürütme, planlama ve değişen koşullara uyum sağlayan eylemler gerçekleştirebilen; farklı düzeylerde özerklikle birden fazla turizm ve ağırlama görevini yerine getirebilen yapay zekâ sistemleridir
Nörokapsayıcı Ağırlama (Neuroinclusive Hospitality)
Ağırlama ortamlarının ve hizmetlerinin duyusal işlemleme, iletişim ve biliş alanlarındaki farklılıkları gözeterek tasarlanması ve sunulması; bu yaklaşım, nöroçeşitlilik kapsamında farklı gereksinimleri bulunan konukların hizmetlerden daha rahat ve hakkaniyetli biçimde yararlanmasını destekler
Dijital Göçebe Turizmi (Digital Nomad Tourism)
Seyahat ve geçici ikametin dijital teknolojiler aracılığıyla yürütülen uzaktan çalışmayla birleşmesi; bu hareketlilik, farklı yerlerde çalışmaya dayalı yaşam biçimlerini destekleyen konaklama olanaklarına, çalışma alanlarına ve yerel hizmetlere talep yaratır.
Rekreasyon Çatışması (Recreation Conflict)
Bireylerin rekreasyon amaçlarının veya bekledikleri deneyimin, diğer kullanıcıların davranışları ya da farklı kullanım biçimleri nedeniyle engellendiğini algılamaları. Ortak parkur ve açık alanlarda yürüyüşçüler, bisikletliler ve diğer kullanıcı grupları arasındaki beklenti ve kullanım farklılıkları kapsamında incelenir.
Serbest Zamanda Sıkılma (Leisure Boredom)
Bireylerin serbest zamanlarında anlamlı, ilgi çekici veya doyum sağlayan etkinliklerden yoksun olduklarını hissetmeleri. Yalnızca etkinlik bulunmamasıyla değil, mevcut etkinliklerin kişinin ilgi ve beklentileriyle örtüşmemesiyle de ilişkili olabilir.
Yenilebilir Kaplamalar (Edible Coatings)
Gıdaların yüzeyine uygulanan, tüketilmeye uygun bileşenlerden oluşan ince koruyucu tabakalar. Polisakkarit, protein ve lipit gibi maddeler kullanılarak hazırlanır; ürünün özelliklerine ve kaplamanın bileşimine bağlı olarak kalite kayıplarını azaltmayı ve raf ömrünü uzatmayı amaçlar.
Ohmik Isıtma (Ohmic Heating)
Elektrik akımının doğrudan gıdadan geçirilmesiyle, gıdanın elektriksel direnci üzerinden ısı üretilmesine dayanan işleme yöntemi. Gıdanın kendi hacmi içerisinde ısı oluşmasını sağlar; pişirme, pastörizasyon, çözündürme ve diğer ısıl işlemlerdeki uygulamaları araştırılmaktadır.
Koji Fermantasyonu (Koji Fermentation)
Başta Aspergillus oryzae olmak üzere uygun küf kültürlerinin tahıl ve baklagil gibi hammaddeler üzerinde geliştirilmesine dayanan fermantasyon süreci. Üretilen enzimler nişasta ve proteinleri parçalayarak şekerlerin, amino asitlerin ve lezzet öncüllerinin oluşmasını sağlar; miso ve soya sosu gibi ürünlerin hazırlanmasında kullanılır.
Gıda Adaleti (Food Justice)
Gıdanın üretimi, dağıtımı ve tüketiminde ortaya çıkan toplumsal eşitsizlikleri ve bunları oluşturan güç ilişkilerini inceleyen yaklaşım. Gıdaya erişimin yanı sıra emek koşullarını, çevresel yüklerin dağılımını ve farklı toplulukların karar süreçlerinde temsil edilmesini kapsar.
Gastronomik Mekân Oluşturma (Culinary Placemaking)
Yemek hazırlama, paylaşma ve mutfak bilgisini aktarma yoluyla mekânlara toplumsal anlam ve aidiyet kazandırılması. Özellikle göç ve yerinden edilme bağlamında yemeklerin, tariflerin ve mutfak anlatılarının topluluk kimliğinin yeniden kurulmasındaki rolünü ele alır.
Gıda Okuryazarlığı (Food Literacy)
Bireylerin gıdaya ilişkin bilinçli kararlar verebilmelerini sağlayan bilgi, beceri ve tutumların bütünü. Gıda seçimi, öğün planlama, yiyecek hazırlama ve tüketim uygulamalarının anlaşılmasını; bu uygulamaların sağlık ve sürdürülebilirlikle ilişkilerinin değerlendirilmesini kapsar.
Otellerde Akıllı Enerji Yönetimi (Smart Energy Management in Hotels)
Otellerde enerji tüketiminin sensörler, akıllı sayaçlar, veri analitiği ve otomatik kontrol sistemleri aracılığıyla izlenmesi ve düzenlenmesi. Doluluk düzeyi, kullanım alışkanlıkları ve konuk konforu dikkate alınarak enerji verimliliğinin artırılmasını amaçlar.
Temassız Konaklama Hizmetleri (Contactless Hospitality)
Konukların konaklama süreçlerindeki işlemlerini fiziksel temas gereksinimini azaltan dijital araçlarla gerçekleştirmelerini sağlayan hizmet yaklaşımı. Mobil giriş ve çıkış işlemleri, dijital oda anahtarları, temassız ödemeler ve uygulama üzerinden hizmet talepleri gibi uygulamaları kapsar.
Sanal Turizm (Virtual Tourism)
Destinasyonların ve turistik ortamların fiziksel olarak ziyaret edilmeden dijital temsiller aracılığıyla deneyimlenmesi. Sanal gerçeklik ve etkileşimli ortamlar kullanılarak geliştirilen bu deneyimler; içerik, teknoloji, duygusal katılım ve sosyal etkileşim boyutlarıyla incelenir.
Yavaş Turizm (Slow Tourism)
Seyahat deneyiminde daha yavaş bir tempoyu, ziyaret edilen yerle derinlemesine ilişki kurmayı ve deneyimin niteliğini öne çıkaran yaklaşım. Yerel yaşamı tanıma, kültürel etkileşim, anlamlı katılım ve kişisel yenilenme gibi boyutlarla ilişkilidir.
Turizmin Karbonsuzlaştırılması (Tourism Decarbonization)
Turizm faaliyetlerinden kaynaklanan karbon salımlarının ölçülmesi ve azaltılması amacıyla enerji kullanımı, ulaşım, konaklama ve tedarik süreçlerinin dönüştürülmesi. Emisyon azaltım hedeflerinin belirlenmesini, düşük karbonlu uygulamalara geçişi ve ilerlemenin izlenmesini kapsar.
Huşu (Awe)
Bir deneyimin olağanüstü büyüklükte veya güçte algılanması ve bireyin mevcut anlama biçimlerini zorlaması sonucunda ortaya çıkan duygu. Doğa temelli rekreasyonda geniş manzaralar ve etkileyici doğa olayları tarafından tetiklenebilir; açık alan deneyimlerinin duygusal boyutları kapsamında incelenir.
Rekreasyonda Uzmanlaşma (Recreational Specialization)
Bir rekreasyon etkinliğine katılımın bilgi, beceri, deneyim ve bağlılık birikimiyle daha odaklı ve uzmanlaşmış bir nitelik kazanma düzeyi. Katılımcıların etkinliğe ilgileri, ekipman kullanımları ve rekreasyon ortamlarına ilişkin tercihleri arasındaki farklılıkların anlaşılmasını sağlar.
Ciddi Serbest Zaman (Serious Leisure)
Bireylerin amatör, hobi veya gönüllülük kapsamındaki bir etkinliğe süreklilik gösteren katılımları yoluyla özel beceriler ve deneyimler geliştirmeleri. Düzenli çaba gerektiren bu uğraşlar, kişisel kimliğin, başarı duygusunun ve uzun süreli doyumun önemli kaynakları hâline gelebilir.
Darbeli Elektrik Alanla İşleme (Pulsed Electric Field Processing)
Gıda maddelerine kısa süreli elektrik darbeleri uygulanarak hücresel geçirgenliğin ve diğer yapısal özelliklerin değiştirilmesine dayanan teknik. İşlem koşullarına bağlı olarak bileşenlerin özütlenmesini, dokusal değişimleri ve mikroorganizmaların etkisizleştirilmesini destekleyebilir.
Yüksek Nemli Ekstrüzyon (High-Moisture Extrusion)
Protein bakımından zengin bileşenleri nem, ısı ve mekanik kuvvetlerin birlikte uygulanmasıyla lifli dokulara dönüştüren gıda işleme tekniği. Bitkisel et alternatiflerinin üretiminde yapı, ağız hissi ve diğer duyusal özelliklerin oluşturulması ve kontrol edilmesi amacıyla kullanılır.
Baklagil Pişirme Suyu (Aquafaba)
Başta nohut olmak üzere baklagillerin pişirilmesi sonucunda elde edilen, köpük oluşturma ve emülsiyon sağlama özelliklerine sahip sıvı. Uygun gıda formülasyonlarında yumurta alternatifi olarak kullanılabilir ve çoğunlukla atılan bir pişirme sıvısının işlevsel mutfak bileşeni olarak değerlendirilmesini sağlar.
Mutfak Otantikliği (Culinary Authenticity)
Yiyeceklerin ve mutfak uygulamalarının belirli bir gelenek, topluluk veya kültürel bağlamla ilişkisinin sahici olarak algılanması. Malzemeler, hazırlama teknikleri, anlatılar ve sunuma ilişkin değerlendirmeleri kapsar; anlamı aşçılar, yerel topluluklar, ziyaretçiler ve diğer kültürel aktörler arasındaki etkileşimlerle şekillenir.
Hizmet Telafisi Paradoksu (Service Recovery Paradox)
Bir hizmet hatasının son derece etkili biçimde giderilmesi sonucunda müşteri memnuniyetinin, hatanın hiç yaşanmadığı durumda oluşabilecek düzeyin üzerine çıkması. Başarılı hizmet telafisinin olası sonuçlarından biridir; şikâyet yönetimi, algılanan adalet ve müşteri ilişkilerinin yeniden kurulması kapsamında incelenir.
İşe Gömülmüşlük (Job Embeddedness)
Çalışanları işlerine ve yaşadıkları topluluklara bağlayan ilişkilerin, algılanan uyumun ve ayrılma durumunda ortaya çıkabilecek kayıpların bütünü. Çalışanların işte kalmalarını, iş yeri ve topluluk bağlarıyla birlikte ayrıldıklarında vazgeçmek zorunda kalacakları olanaklar üzerinden açıklar.
Çalışan Sesliliği (Employee Voice)
Çalışanların iş süreçlerini ve örgütsel işleyişi geliştirmek amacıyla önerilerini, kaygılarını ve düşüncelerini gönüllü olarak ifade etmeleri. Konaklama işletmelerinde çalışanların hizmet sorunlarına ilişkin bilgilerini paylaşmaları ve destekleyici bir çalışma ortamında iyileştirme önerileri sunmalarıyla ilişkilidir.
Turizmde Ekonomik Sızıntı (Tourism Leakage)
Turizmden elde edilen gelirin dışarıdan sağlanan mal ve hizmetler, destinasyon dışındaki işletmelere yapılan ödemeler ve yerel olmayan mülkiyet yapıları aracılığıyla destinasyon ekonomisinden çıkması. Yerel mülkiyetin ve tedarik bağlantılarının turizm gelirlerinin bölgede tutulmasındaki rolünü açıklamak için kullanılır.
Dijital Göçebelik (Digital Nomadism)
Dijital teknolojiler aracılığıyla mekândan bağımsız çalışmayı farklı destinasyonlar arasında hareketlilikle birleştiren yaşam biçimi. Çalışma, seyahat ve gündelik yaşamın iç içe geçtiği bu olgu; konaklama, yerel altyapı, topluluk ilişkileri ve turizm ile göç arasındaki sınırların değişimiyle ilişkilidir.
Destinasyon Sosyal Sorumluluğu (Destination Social Responsibility)
Destinasyondaki paydaşların turizmin toplumsal, çevresel ve ekonomik etkilerini yönetmek amacıyla yürüttükleri ortak girişimler. Sorumlu yönetişim, iş birliği, çevrenin korunması ve yerel toplulukların yaşam kalitesinin geliştirilmesine yönelik uygulamaları kapsar.
Serbest Zaman Kısıtlarıyla Baş Etme (Leisure Constraints Negotiation)
Bireylerin rekreasyon etkinliklerine katılımlarını sınırlandıran kişisel, sosyal veya yapısal engelleri azaltmak için geliştirdikleri stratejiler. Zamanı yeniden düzenleme, kaynakları yönetme, beceri geliştirme ve sosyal destek arama gibi uygulamaları kapsar.
Doğayla Bağlılık (Nature Connectedness)
Bireyin kendisini doğal dünyanın bir parçası olarak algılaması ve doğayla duygusal ve bilişsel bağ kurması. Açık hava rekreasyonu, doğa deneyimlerinin anlamlandırılması ve çevreye yönelik tutumlarla ilişkilidir.
Algılanan Zaman Yoksulluğu (Perceived Time Poverty)
Bireyin yapmak istediği veya yapmak zorunda olduğu etkinlikler için yeterli zamanı bulunmadığını düşünmesi. Serbest zamanın parçalanması, gündelik sorumluluklar ve sürekli yetişme baskısı bağlamında ele alınır.
Gıdalarda Biyokoruma (Food Biopreservation)
Gıdalarda bozulmayı ve istenmeyen mikroorganizmaların gelişimini sınırlandırmak amacıyla uygun mikroorganizmaların veya bunların ürettiği antimikrobiyal bileşenlerin kullanılması. Raf ömrünün uzatılması ve ürün kalitesinin korunmasına yönelik gıda muhafaza yaklaşımlarından biridir.
Oleojeller (Oleogels)
Sıvı yağların jel oluşturucu bileşenler aracılığıyla yarı katı bir yapıya dönüştürüldüğü yağ sistemleri. Özellikle fırıncılık ve pastacılık ürünlerinde geleneksel katı yağların işlevlerini karşılayabilecek alternatif yapıların geliştirilmesinde araştırılır.
Mikoprotein (Mycoprotein)
Gıda üretimine uygun ipliksi mantarların kontrollü fermantasyonuyla elde edilen, protein bakımından zengin biyokütle. Et benzeri ürünlerin ve farklı gıda bileşimlerinin geliştirilmesinde kullanılan alternatif protein kaynakları arasında yer alır.
Gastronomik Direniş (Culinary Resistance)
Mutfak kültürünün tek tipleşmesine ve baskın gıda üretim-tüketim düzenlerine karşı geliştirilen uygulamalar. Yerel mutfak bilgisinin sürdürülmesi, küçük üreticilerden doğrudan tedarik ve alternatif gıda ağları aracılığıyla kültürel çeşitliliğin ve üretici ilişkilerinin korunmasını kapsar.
Gastromilliyetçilik (Gastronationalism)
Yemeklerin, mutfak geleneklerinin ve gıda ürünlerinin ulusal kimliğin kurulması, temsil edilmesi ve savunulması amacıyla kullanılması. Mutfak mirasının sahiplenilmesi, özgünlük iddiaları ve farklı toplulukların katkılarının görünürlüğüyle ilişkilidir.
Gıda Peyzajları (Foodscapes)
Gıdanın üretildiği, temin edildiği, hazırlandığı ve tüketildiği mekânların; toplumsal ilişkiler, kültürel anlamlar ve gündelik uygulamalarla birlikte oluşturduğu bütün. İnsanlar, yemekler ve yerler arasındaki ilişkilerin anlaşılmasında kullanılan kavramsal bir çerçevedir.
Birlikte Değer Yıkımı (Value Co-destruction)
Hizmet sürecindeki tarafların etkileşimleri sonucunda bir veya daha fazla tarafın elde ettiği değerin azalması. Konaklama deneyimlerinde uyumsuz beklentiler, iletişim sorunları ve kaynakların uygunsuz kullanımı gibi durumlar üzerinden incelenir.
Teknostres (Technostress)
Çalışanların dijital teknolojilerin kullanımından, karmaşıklığından ve sürekli değişen taleplerinden kaynaklanan baskı ve uyum güçlüklerini deneyimlemesi. Konaklama işletmelerinde teknolojik iş yükü, sürekli erişilebilirlik beklentisi ve yeni sistemleri öğrenme gereksinimiyle ilişkilidir.
Yenileyici Liderlik (Regenerative Leadership)
İşletmenin başarısını ekosistemlerin sağlığı, yerel toplulukların güçlenmesi ve uzun vadeli ortak değer üretimiyle birlikte değerlendiren liderlik yaklaşımı. Konaklama işletmelerinde bu hedeflerin yönetişim, karar alma ve performans değerlendirme süreçlerine yerleştirilmesini amaçlar.
Turizm Kaynaklı Soylulaştırma (Tourism Gentrification)
Turizm yatırımlarının ve ziyaretçi odaklı tüketimin etkisiyle mahallelerin ekonomik, toplumsal ve mekânsal yapısının dönüşmesi. Konutların ve işletmelerin kullanım değişiklikleri, yerel yaşamın yeniden şekillenmesi ve mevcut sakinler üzerindeki yerinden edilme baskısıyla ilişkilidir.
Turizmde İklim Adaleti (Climate Justice in Tourism)
Turizmin iklim değişikliğine katkısını ve iklim krizinden etkilenme biçimlerini adalet açısından inceleyen yaklaşım. Sorumlulukların, çevresel yüklerin, uyum olanaklarının ve karar süreçlerine katılımın topluluklar arasında nasıl dağıldığına odaklanır.
İnsan Ötesi Turizm Yaklaşımı (More-than-Human Tourism)
Turizmi insanlar, hayvanlar, bitkiler, doğal süreçler ve maddi çevre arasındaki ilişkiler üzerinden ele alan yaklaşım. Turizmin etkilerinin değerlendirilmesinde insan dışındaki varlıkların ve ekolojik ilişkilerin de dikkate alınmasını savunur.
Serbest Zaman Nostaljisi (Leisure Nostalgia)
Geçmişte yaşanan anlamlı serbest zaman deneyimlerine ve bu deneyimlerle ilişkili etkinliklere, mekânlara ve insanlara yönelik duygusal bağlılık ve özlem. Etkinliklere katılımın sürdürülmesi, serbest zaman alışkanlıkları ve sosyal ilişkiler bağlamında incelenir.
Mavi Alan Rekreasyonu (Blue Space Recreation)
Deniz, göl, akarsu ve diğer su ortamlarında veya bunların çevresinde gerçekleştirilen yüzme, kürek çekme, kıyı yürüyüşü ve plaj etkinlikleri gibi rekreasyon faaliyetleri. Erişim olanakları, çevresel kalite ve sorumlu kullanımla ilişkilidir.
Serbest Zamanı Yapılandırma (Leisure Crafting)
Bireylerin serbest zaman etkinliklerini kişisel hedefleri, öğrenme olanakları ve sosyal ilişkileri doğrultusunda bilinçli olarak şekillendirmesi. Kişinin serbest zamanını düzenleme ve deneyimleme sürecinde etkin rol üstlenmesini ifade eder.
Temiz Etiketli Ürün Formülasyonu (Clean-Label Formulation)
Tüketicilerin tanıyabildiği bileşenlere ve ürün içeriğinin şeffaflığına yönelik beklentileri karşılamayı amaçlayan ürün geliştirme yaklaşımı. Bileşen seçimi ve işleme yöntemleri; duyusal özellikler, işlevsellik ve raf ömrü gereksinimleriyle birlikte ele alınır.
Hibrit Et Ürünleri (Hybrid Plant–Meat Products)
Etin bir bölümünün bitkisel malzemelerle değiştirilmesiyle geliştirilen gıda ürünleri. Ürün geliştirme sürecinde lezzet, doku, besin bileşimi ve tüketici kabulü birlikte değerlendirilir.
Bitki Ağırlıklı Mutfak (Plant-Forward Cuisine)
Sebzeleri, baklagilleri, tam tahılları, sert kabuklu yemişleri, tohumları ve diğer bitkisel malzemeleri menü tasarımının merkezine yerleştiren mutfak yaklaşımı. Hayvansal ürünler yemeklerde tamamlayıcı bir unsur olarak kullanılabilir.
Gastronomik Bellek (Gastronomic Memory)
Yemekler, tarifler ve mutfak uygulamalarıyla ilişkili bireysel ve toplumsal bilgi, anı ve anlamların bütünü. Gündelik yemek hazırlama, birlikte yemek yeme ve kuşaklar arası aktarım yoluyla sürdürülür.
Gastrodiplomasi (Gastrodiplomacy)
Ulusal veya bölgesel kimliğin tanıtılması, kültürler arası anlayışın geliştirilmesi ve uluslararası kamuoyuyla olumlu ilişkiler kurulması amacıyla yemeklerin ve mutfak kültürünün stratejik biçimde kullanılması.
Yeşil İnsan Kaynakları Yönetimi (Green Human Resource Management)
Çevresel hedeflerin işe alım, eğitim, performans değerlendirme, çalışan katılımı ve ödüllendirme süreçlerine dâhil edilmesi yaklaşımı. Konaklama işletmelerinde çevreye duyarlı çalışan davranışlarını ve örgütsel uygulamaları desteklemeyi amaçlar.
İnsan–Robot İş Birliği (Human–Robot Collaboration)
Çalışanların ve hizmet robotlarının birbirini tamamlayan veya eşgüdümlü görevler üstlendiği çalışma düzeni. Görev paylaşımı, çalışan eğitimi, etkileşim kalitesi ve robotların konaklama hizmetlerine uyumlu biçimde dâhil edilmesiyle ilişkilidir.
Algoritmik Yönetim (Algorithmic Management)
Görevlerin dağıtılması, iş süreçlerinin düzenlenmesi, performansın izlenmesi ve yönetim kararlarının desteklenmesi için veriye dayalı sistemlerin kullanılması. Konaklama işletmelerinde çalışanların denetim, özerklik ve iş koordinasyonu deneyimlerini dönüştürür.
Ziyaretçilerin Mekânsal ve Zamansal Dağılımı (Visitor Dispersal)
Ziyaretçileri farklı yerlere ve dönemlere yönlendirerek yoğun ilgi gören çekim merkezlerindeki baskıyı azaltmayı ve turizm harcamalarının daha geniş bir alana yayılmasını amaçlayan destinasyon yönetimi stratejisi.
Turizmde Toplumsal Faaliyet Onayı (Social Licence to Operate in Tourism)
Turizm işletmelerinin ve faaliyetlerinin yerel halk tarafından sürekli olarak kabul edilmesi ve desteklenmesi. Güven, anlamlı katılım, sorumlu işletmecilik ve turizmin yararları ile maliyetlerinin adil dağılımı temelinde gelişir.
Destinasyonun Sorumlu Yönetimi (Destination Stewardship)
Kamu kurumlarının, işletmelerin, yerel halkın ve diğer paydaşların destinasyonun doğal ve kültürel değerlerini koruma sorumluluğunu paylaştığı yönetim yaklaşımı. Turizmin yerel yaşam kalitesine katkı sağlamasını ve destinasyon için kalıcı değer üretmesini amaçlar.
Astroturizm (Astrotourism)
Gece gökyüzünün gözlenmesi, astronomik olayların deneyimlenmesi ve gökyüzüne ilişkin bilimsel veya kültürel bilginin öğrenilmesi amacıyla gerçekleştirilen turizm ve rekreasyon etkinlikleri. Karanlık gökyüzünün korunması ve yerel toplulukların katılımıyla ilişkilidir.
Mikro Macera (Microadventure)
Yaşanılan yere yakın çevrede, kısa sürede ve sınırlı maliyetle gerçekleştirilebilen doğa ve açık hava maceraları. Günlük yaşam içinde keşif ve yenilik deneyimi yaratmayı amaçlayan, çoğunlukla bireylerin kendilerinin düzenlediği etkinlikleri kapsar.
Serbest Zamanda Dijital Detoks (Digital Detox in Leisure)
Serbest zaman içinde dijital cihaz ve çevrim içi hizmet kullanımını bilinçli olarak sınırlandırma veya belirli sürelerle durdurma uygulaması. Dikkati çevrim dışı etkinliklere ve yüz yüze ilişkilere yöneltmeyi amaçlar.
Hassas Fermantasyon (Precision Fermentation)
Belirli proteinler, aroma bileşenleri veya renklendiriciler gibi hedef maddeleri üretmek üzere mikroorganizmaların biyoteknolojik yöntemlerle tasarlandığı ve kontrollü koşullarda yetiştirildiği üretim yaklaşımı. Yeni gıda bileşenlerinin geliştirilmesinde kullanılır.
Üç Boyutlu Gıda Baskısı (3D Food Printing)
Gıda malzemelerinin dijital bir tasarıma göre katmanlar hâlinde biriktirilerek belirli şekil ve yapılarda ürünlere dönüştürülmesi tekniği. Mutfak uygulamalarında biçim, porsiyon ve doku tasarımına yönelik olanaklar sunar.
Hesaplamalı Gastronomi (Computational Gastronomy)
Tarifleri, malzemeleri ve bunların ilişkilerini veri bilimi, ağ analizi ve hesaplamalı yöntemlerle inceleyen disiplinler arası araştırma alanı. Yemek kültürlerinin karşılaştırılması ve yeni tariflerin geliştirilmesi için veriye dayalı bilgi üretir.
Çok Duyulu Gastronomik Deneyim (Multisensory Gastronomic Experience)
Yemek deneyiminin tat ve kokunun yanı sıra görme, işitme, dokunma ve mekânsal bağlamın etkileşimiyle oluşması. Sunum, ortam sesi, doku ve diğer duyusal unsurların birlikte değerlendirilmesine dayanır.
İleri Dönüştürülmüş Gıdalar (Upcycled Foods)
Normal koşullarda insan tüketimine sunulmayacak veya atığa dönüşecek, ancak güvenli biçimde değerlendirilebilen gıda bileşenleri ve üretim yan ürünlerinden elde edilen yeni gıda ürünleri.
Döngüsel Gastronomi (Circular Gastronomy)
Döngüsel ekonomi ilkelerini gastronomi uygulamalarına taşıyarak gıda kayıplarını azaltmayı, kullanılabilir yan ürünleri yeniden değerlendirmeyi ve yerel kaynaklarla yeni yemekler geliştirmeyi amaçlayan üretim ve sunum yaklaşımı.
Toplam Gelir Yönetimi (Total Revenue Management)
Otelin oda, yiyecek-içecek, spa, etkinlik ve diğer hizmetlerinden elde ettiği gelirleri birlikte değerlendirerek işletme genelindeki gelir potansiyelini yönetme yaklaşımı. Misafirin konaklama boyunca yaptığı toplam harcamayı dikkate alır.
Özellik Bazlı Otel Fiyatlandırması (Attribute-Based Pricing)
Otel konaklamasının manzara, kat, yatak düzeni veya hizmet özellikleri gibi bileşenlerine ayrı fiyatlar atayarak misafirin tercihlerine uygun bir ürün bileşimi oluşturmasına imkân veren fiyatlandırma yaklaşımı.
Otellerde Dijital İkiz (Digital Twins in Hospitality)
Otelin fiziksel varlıklarının ve operasyonel süreçlerinin güncel verilerle bağlantılı dijital temsillerinin oluşturulması yaklaşımı. İşletme süreçlerinin izlenmesini, farklı senaryoların değerlendirilmesini ve kaynak kullanımına ilişkin kararların desteklenmesini sağlar.
Son Şans Turizmi (Last-Chance Tourism)
İklim değişikliği veya diğer çevresel baskılar nedeniyle yok olacağı ya da geri dönüşü güç biçimde değişeceği düşünülen doğal alanları ve turistik değerleri, kaybolmadan önce görme isteğine dayanan seyahat biçimi.
Serin İklim Tatili (Coolcation)
Yüksek sıcaklıklardan uzaklaşmak ve daha konforlu iklim koşullarında tatil yapmak amacıyla serin bölgelerin tercih edilmesine dayanan seyahat eğilimi. Destinasyon seçimi, mevsimsellik ve iklim değişikliğine uyum konularıyla ilişkilidir.
Turizmde Küçülme (Tourism Degrowth)
Turizmin kaynak tüketimini ve ekolojik baskısını planlı biçimde azaltmayı; turizm faaliyetlerini toplumsal adalet, yerel halkın yaşam kalitesi ve çevresel sınırlar doğrultusunda yeniden düzenlemeyi esas alan yaklaşım.
Yazının icadında Kayıt Tutma Sisteminin Evrimi
“Yazının İcadında Kayıt Tutma Sisteminin Evrimi” başlıklı madde, yazının ortaya çıkışında kayıt tutma gereksiniminin rolünü arkeolojik bulgular üzerinden açıklayarak kültürel mirasın anlaşılmasına katkı sağlayacaktır. Sayım araçları, mühürler ve kil tabletler gibi buluntuların hangi ihtiyaçlara karşılık geldiğinin açıklanması, müze ve ören yeri ziyaretlerinde bu eserlerin tarihsel işlevlerinin ve kültürel değerlerinin kavranmasını kolaylaştıracaktır. Bu nedenle, arkeolojik bilgi ile kültür turizmi arasında açıklayıcı bir bağ kuran konunun, ansiklopedinin “Kavramlar ve Terimler” kategorisinin “Arkeoloji” alt bölümünde yer almasının uygun olacağı düşünülmüştür.
Dijital Bağlantısız Deneyimler (Digital-Free Experiences)
Bireylerin yenilenmesini, etkinliklere anlamlı katılımını ve iyi oluşunu desteklemek amacıyla dijital cihazlardan geçici olarak uzaklaşma üzerine tasarlanan boş zaman ve konaklama deneyimleri.
Akıllı Yaşlanma Ekosistemi (Smart Ageing Ecosystem)
İleri yaştaki bireylerin boş zaman, turizm ve konaklama deneyimlerine katılımını kolaylaştırmak amacıyla paydaşları, erişilebilir ortamları ve teknoloji destekli hizmetleri bütünleştiren yapı.
Algoritmik Boş Zaman ve Özerklik (Algorithmic Leisure and Autonomy)
Algoritmalar tarafından seçilip önerilen boş zaman içerikleri ile bireylerin bağımsız seçim yapma, yeni içerikler keşfetme ve boş zamanları üzerinde kontrol sahibi olma olanakları arasındaki ilişki.
Hesaplamalı Mutfak Yaratıcılığı (Computational Culinary Creativity)
Tarif geliştirme, malzeme birleştirme ve mutfak denemelerini desteklemek amacıyla hesaplamalı yöntemlerin, algoritmik lezzet eşleştirmenin ve üretken yapay zekânın kullanılması.
Rejeneratif Restoran (Regenerative Restaurant)
Tedarik, menü geliştirme, yemek deneyimi ve işletme faaliyetlerini yerel ekosistemler, kültürel miras, üreticiler ve döngüsel kaynak sistemleriyle ilişkilendiren restoran modeli.
Bilimsel Döngüsel Gastronomi (Scientific Circular Gastronomy)
Mutfak yan ürünlerini değerli malzemelere ve yemek bileşenlerine dönüştürmek amacıyla atık azaltımını, fermantasyon bilimini ve moleküler gastronomiyi birleştiren bilim temelli mutfak yaklaşımı.
Kültürel Miras Vurgulu Menü Adlandırması (Ancestral Menu Labels)
Yemek adlarında kültürel mirasa, atalardan aktarılan bilgilere veya geleneksel uygulamalara gönderme yapılarak mutfak kimliğinin ifade edildiği; tüketici beklentisi, otantiklik algısı ve ödeme isteğini etkileyebilen adlandırma yaklaşımı.
Gastronomik Destinasyon Otantikliği (Gastronomic Destination Authenticity)
Bir destinasyonda sunulan yemek deneyimlerinin yerel kültür, mutfak gelenekleri, malzemeler ve yerin kimliğiyle kurduğu bağlantının ziyaretçiler tarafından özgün olarak algılanması.
Efemeral Gastronomi Turizmi (Ephemeral Gastronomy Tourism)
Mevsimsel ürünlerin, geçici yemek deneyimlerinin ve kaybolmakta olan mutfak geleneklerinin ya da malzemelerinin sınırlı bulunabilirlikleri üzerinden destinasyon değeri oluşturduğu gastronomi turizmi yaklaşımı.