Priene Bazilikası (Kilisesi)

DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Kilise TÜRKİYE'NİN İLLERİ Aydın

(Söke, Aydın)

Priene Antik Kenti’nde Hristiyanlık dönemine ait bilinen iki Geç Antik Çağ bazilikasından biri olan Piskoposluk Kilisesi, konumu ve mimari özellikleri bakımından kentin önemli ve büyük ölçekli yapılarından biridir. Yapı, tiyatronun güneyinde, Athena Tapınağı’na ulaşan Tiyatro Caddesi üzerinde yer almaktadır. 30,95 × 13,55 m ölçülerindeki kilise; apsis, naos ve narteksten oluşan üç nefli bazilikal plan şemasına sahiptir. Kilisenin apsis bölümü, batısında bulunan gymnasium-hamam kompleksine ait duvar içerisine yerleştirilmiştir. Moloz taş ve devşirme malzeme kullanılarak inşa edilen yapı, günümüze büyük ölçüde korunarak ulaşmıştır.

Priene’deki diğer kiliselerle karşılaştırıldığında, yapının iç mekân donanımına ait unsurların önemli ölçüde korunmuş olduğu görülmektedir. Kazılar sırasında orta nefin merkezinde, in situ durumda ambon parçaları ortaya çıkarılmıştır. Bu parçalar üzerinde, özellikle Karia Bölgesi’nde yaygın olarak görülen asma dalı ve tavus kuşu kabartmaları yer almaktadır.

Yapıda, uzun süreli kullanıma işaret eden çeşitli mimari düzenleme ve onarım izleri tespit edilmiştir. Kilisenin ilk inşa evresi, neflerin sütunlarla ayrıldığı bazilikal planlı bir yapı olarak değerlendirilmekte ve MS V. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendirilmektedir. İkinci evrede yapıda bazı düzenlemelerin gerçekleştirildiği anlaşılmakta olup bu evre V. yüzyıl sonu ile VI. yüzyıl başlarına tarihlendirilmektedir. Üçüncü evrede ise kilise, payeli bir bazilikaya dönüştürülmüştür. Bu evrenin kesin tarihlendirilmesi yapılamamakla birlikte, benzer plan düzenlemelerinin VI. yüzyıldan XII. yüzyıla kadar uzanan geniş bir zaman diliminde kullanıldığı bilinmektedir.

Kilisenin güneyinde, yapıyla bağlantılı olduğu düşünülen ve piskoposluk konutu olarak tanımlanan bir yapı bulunmaktadır. Ayrıca gymnasium-hamam kompleksinin avlusunda, piskoposluk konutuna bağlı olarak işlev gördüğü değerlendirilen bir şapel yer almaktadır.

Referanslar

Fildhuth, J. (2017). Das byzantinische Priene: Stadt und Umland. Wiesbaden: Reichert Verlag; Westphalen, S. (1998). Die Basilika von Priene: Architektur und liturgische Ausstattung, Istanbuler Mitteilungen, 48: 279–340; Westphalen, S. (2000). The Byzantine basilica at Priene, Dumbarton Oaks Papers, 54: 275–280; Wiegand, T. ve Schrader, H. (1904). Priene: Ergebnisse der Ausgrabungen und Untersuchungen in den Jahren 1895–1898. Berlin: Meisenbach Riffarth & Co.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: