Koyun Baba Türbesi (Edirne)

Türbe TÜRKİYE'NİN İLLERİ Edirne

(Merkez İlçe, Edirne)

Türk-İslam kültüründe Anadolu’dan Balkan coğrafyasına kadar uzanan bölgelerde “Koyun Baba” adıyla bilinen çeşitli türbe ve ziyaret yerleri bulunmaktadır. Halk inançları içerisinde önemli bir yere sahip olan bu mekânlar, farklı dönemlerde yaşamış ve değişik tasavvuf çevrelerine bağlı kişilerle ilişkilendirilmektedir. Edirne şehir merkezinde bulunan Koyun Baba Türbesi’nin hangi tarikata mensup olduğu konusunda araştırmacılar arasında farklı değerlendirmeler yapılmış olsa da genel kanaat, onun Nakşibendî geleneğine bağlı bir mutasavvıf olduğu yönündedir.

Koyun Baba adıyla anılan tekke içerisinde bulunan türbe, Edirne’de Eski İstanbul Yolu üzerinde yer almaktadır. Yapı, Talat Paşa Mahallesi’nde Altunizade Sokak ile Kanlıpınar Sokak’ın birleştiği noktada konumlanmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetinde bulunan türbe, tapuda 114 pafta, 539 ada ve 4 parsel numarasıyla Koyun Baba Vakfı adına kayıtlıdır.

Bugün tekkenin büyük bölümü ayakta olmamakla birlikte alanda türbe ve bahçesinde bir su kuyusu bulunmaktadır. Tekkenin, Aziz Mahmud Hüdâyî’nin soyundan gelen Hacı Hasîb’in oğlu Hacı Ahmet tarafından, Hicrî 1010 (1601) yılında vefat eden Mehmed Koyun Baba adına yaptırıldığı bilinmektedir. Ancak ilk yapım tarihine ait kitabenin günümüze ulaşmaması nedeniyle türbenin kesin inşa tarihi tespit edilememektedir.

Zaman içerisinde harap duruma gelen tekke ve türbe, Sultan II. Mahmud döneminde Hicrî 1165 (1751) yılında onarımdan geçirilmiş ve yeniden inşa edilmiştir. Bu yenileme sırasında türbenin yanına bir mescit de eklenmiştir. Onarıma ilişkin kitabenin, dönemin şairlerinden Örfî tarafından kaleme alındığı ve giriş kapısında yer aldığı belirtilmektedir. Söz konusu kitabe daha sonra O. Onur tarafından Latin harfleriyle yayımlanmıştır.

Mimari açıdan değerlendirildiğinde yapı, betonarme malzemeden tek katlı olarak inşa edilmiştir ve altıgen plan düzenine sahiptir. Kuzey cephesinde kısa kenarlar, güney cephesinde ise daha uzun yüzeyler bulunmaktadır. Türbenin üst örtüsü ahşap tavanla kapatılmış olup dış kısmı kiremit örtülü kırma çatıyla tamamlanmıştır. Arazi eğimi nedeniyle günümüzde kullanılan yol seviyesi yapının üst kısmında kalmaktadır. Güney cephede yer alan giriş kapısına, kot farkı sebebiyle aşağıdan ulaşılmaktadır. Kuzey cephede küçük ve dikey dikdörtgen formunda bir pencere bulunurken, diğer cephelerde daha büyük ve yatay dikdörtgen pencereler tercih edilmiştir. Yapının iç ve dış bölümlerinde dikkat çekici süsleme unsurlarına rastlanmamaktadır.

Koyun Baba Türbesi, uzun yıllar bakım görmemesi nedeniyle 2000 yılı öncesinde büyük ölçüde zarar görmüş ve çökmüştür. Daha sonra Vakıflar Bölge Müdürlüğü ile Edirne Ticaret Borsası’nın katkıları sayesinde yeniden inşa edilmiştir. Restorasyonu tamamlanan türbe, dönemin Edirne Valisi Fahri Yücel’in katıldığı törenle 22 Eylül 2000 tarihinde Vakıflar Bölge Müdürlüğü’ne teslim edilmiştir.

Günümüzde yapı, özgün plan özelliklerini büyük ölçüde koruyarak ziyaretçilere açık şekilde varlığını sürdürmektedir. Türbe bahçesinde bulunan kuyu ise üzeri kapatılmış durumda olup bakımsız hâlde bulunmaktadır.

Referanslar

Akçıl, N. Ç. (2009). Edirne Tekkeleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul; Badi, A. (2000). Riyâz-ı Belde-i Edirne (R. Kazancıgil, Çev., C. 1-2). Edirne: Edirne Valiliği Yayınları; Edirne-Merkez Koyunbaba Türbesi Rölöve Raporu. (2017). Edirne: Maya Restorasyon Uygulama Mimarlık İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.; Engin, R. (2016). Trakya ve Balkanlar’da Koyun ve Çoban Babalar. İçinde: Uluslararası Nehrin Piri: Koyun Baba Sempozyumu Bildirileri (ss. 333–338); Gürel, Z. (2019). Hacı Bektaş Veli’nin halifelerinden Koyun Baba’nın Balkanlar’daki izleri, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 91: 30–33; Kazancıgil, R. ve Gökçe, N. (2005). Dağdevirenzade M. Şevket Bey’in Edirne Tarihi ve Balkan Savaşı Anıları. Edirne: Türk Kütüphaneciler Derneği Yayınları; Onur, O. (1972). Edirne’nin Türk Tarihi Vesikalarından Kitabeler. İstanbul: Yenilik Basımevi; Özkan, S. (1995). Edirne Türbeleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne; Parlak, S. (2015). Edirne Türbeleri. İstanbul: Ofset Baskı.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: