Tarihi şehirler şehrin savunması için iç kaleyi çevreleyen surlarla birlikte kurulurlar. İpek yolu üzerinde bulunan Erzurum stratejik önemi nedeni ile her zaman işgallere açık olmuştur. Farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan ve üzerinde birçok devlet kurulan Erzurum, şehrin savunması için yapılan sur kapıları ile ünlü olmuştur. Günümüzde mevcut olan kale ile birlikte art arda inşa edilen ve onu çevreleyen iki sur vardı. Erzurum Kalesi'nin dış surları XVI. yüzyılda İran tehdidine karşı yerel halk tarafından yaklaşık 10.000 zira (7.500 metre) uzunluğunda yapıldı. Bu surlar, iç kısımdaki surlardan daha alçak şekilde yapılmış ve kale içi (şehir) ile varoşları ayırmaktaydı. Bu surlar XIX. yüzyılda tamamen yıkılmış, şehirlerdeki savunma anlayışı değiştiğinden sur taşları tabya ve kışla yapımında kullanılmıştır.

Yenikapı, Tebrizkapı, Gürcükapı ve Erzincankapı mahallelerindeki surlar üzerinde birer kapı vardı. Bu kapılar Erzurum kapıları olarak isimlendirilmektedir. Erzurum Kalesi surları üzerinde adları bilinen ana kale kapılarının yanında ticari, sivil giriş çıkışı gibi farklı amaçlarla yapılmış Harput, Kavak, İstanbul, Kars kapıları ise devre-i mutasılar kapıları olarak isimlendirilmektedir. İngilizce hazırlanan belgelerden Pelit Meydanı civarında Gavurkapısı’nın bu surlar üzerinde yer aldığını öğreniyoruz. Bunların dışında belgelerde Çıkkapı, Cebirkapı ve Zorkapı yer almaktadır. Abdürrahim Şerif Beygu Zorkapı’sının doğudan gelebilecek hücumlar için Gavurboğan mahallesi’nin üstünde Kumludere tarafında olduğunu, Cebirkapı’sının ise Gez Mahallesinde olduğunu belirtmektedir. Bu kapılar çifte mane kanatlı, kuşaklı, kebir çapa çerçeveli, arkasında dolaplıktan sürmeli olup, beş zira yüksekliğinde dört zira genişliğinde yöresel malzemelerden yapılmış idi. Bir dönem askeri birimler tarafından kullanılan Kars kapı ve Kavak kapı bakımlı idi, sivillere devredilince hor kullanılmaya ve tahrip olmaya başladı. İlgisizlik ve bakımsızlık nedeni ile kaybolan ve sadece adları ile günümüze kadar “İstanbul Kapı, Gürcü Kapı, Gavur Kapı, Erzincan Kapı, Kars Kapı, Harput Kapı, Kavak (Ardahan) Kapı, Yeni Kapı, Tebriz Kapı, Kilise Kapı” gelmiştir.