Damal Bebeği

Hediyelik El Sanatı Geleneksel El Sanatları Geleneksel Giysi TÜRKİYE'NİN İLLERİ Ardahan

(Damal, Ardahan)

Folklorik nitelikteki söz konusu bebek ilk kez, Ardahan’ın Damal ilçesine bağlı Seyitören köyünde yaşayan Gülfidan Atmaca tarafından, bölgedeki geleneksel kıyafetler örnek alınarak tasarlanmıştır. Gençlik yıllarından başlayarak hediyelik amaçla küçük çapta üretimini yapan Gülfidan Atmaca ve Damal Bebeği, 1986 yılında Japonya’da düzenlenen Yöresel Folklorik Bebekler Yarışması’nda uluslararası düzeyde adını duyurmuştur. 2002 yılında ilçe kaymakamlığı tarafından patenti alınarak, üretimi yöre insanı için iş imkânı oluşturmuştur. Birçok parçadan oluşan bebeğin en dikkat çekici özelliği rengarenk boncuklarla örülen aksesuarlarıdır. Bebek üzerindeki kıyafetler başa ve bedene giydirilenler olarak ikiye ayrılmaktadır. Başa giydirilen parçalar; dinge, vala, keten, sedef düğme, saç bağı, sakalduruk, siğil, çene bağı, dulluk ipi, saç ipi ve toptan oluşurken, bedene giydirilenler; üçetek entari, üçetek, peştamal, tor, kolçak, iç göyneği, garduşka, iç donu, önlük, yelek, kolan ve çılkaklı kemer, yün kuşak, yemeni, kundura, çapula ve dizlemeden oluşmaktadır. Giysilerin yapımında kadife, saten ve kutnu kumaşlar, aksesuarlar da ise cam ve plastik boncuklar kullanılmaktadır. Bebeklerin giydirilmesinde kullanılan her bir yöresel kıyafet, sosyal ve medeni duruma göre değişmektedir. Kıyafet türlerindeki temel ayrım kişinin evli ya da bekar olmasına bağlıdır. Evli kadınların giyimleri daha gösterişli iken, bekar kadınların giyimi daha sadedir. Bu nedenle bebeklerin giydirilmesinde özellikle başa giydirilen aksesuarlarda boncuk dizileri, püsküller ve işlemeli keten örtü kullanılmaktadır. Bekar kadınları temsil eden kıyafetlerde ise başörtüsünün tercih edilmediği, bunun yerine saç bağı ve saç ipinin kullanıldığı görülmektedir. Ayrıca yeni gelin olmuş genç kızların giyiminde de diğer iki gruptan farklı olarak yüzü kapatan kırmızı renkli duvak (vala) ile başlığın üzerine ayna aksesuar olarak eklenmiştir. 30’dan fazla farklı parçadan oluşan Damal Bebeği, hızla yok olan geleneksel giyim kültürümüzü yansıtması, yaşatması ve gelecek kuşaklara aktarması açısından oldukça önem taşımaktadır. 

Referanslar

Aksüt, A. (2008). Bebek olmuş Damal’da Türkmen geygisi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 47, 175-178; Bilgin, N. (1990). Folklorik yapma bebekçilik. Kültür Bakanlığı Yayınları; Çora, S. E. (2024). Geleneksel giysili Damal bebeğinin incelenmesi ve üretim aşamaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ardahan Üniversitesi; Erdoğan, E. (2023). Geleneksel Türkmen giysili Damal bebeği. Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 85, 139-149; Subaşı, E. (2022). Ardahan’ın Damal Bebekleri. Ahi Evran I. International Conference on Scientific Research (21-23 Ekim 2022, Kırşehir).

Ayrıntılı bilgi için bakınız

Oyuncak, Bez Bebek, Giysi