Cihangir Camii

DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Cami TÜRKİYE'NİN İLLERİ İstanbul

(Cihangir, Beyoğlu, İstanbul, 1559)

Cihangir Camii’nin inşa edildiği alan, İstanbul Boğazı, Haliç ve Marmara Denizi’ne hâkim bir konumda yer almaktadır. Yapının bulunduğu tepe, İstanbul’un tarihî yarımadası ile Boğaz girişini görebilen önemli seyir noktalarından biri olup semtin gelişiminde belirleyici rol oynamıştır. Caminin konumu, hem İstanbul siluetindeki görünürlüğü hem de çevresiyle kurduğu görsel ilişki bakımından dikkat çekmektedir.

Yapının Topkapı Sarayı ile görsel bağlantı kurabilen bir noktada yer alması, cami yerinin seçiminde topoğrafik özelliklerin etkili olduğunu göstermektedir. Bu durum, Osmanlı mimarisinde yapıların yalnızca işlevsel gereklilikler doğrultusunda değil, aynı zamanda çevresel ve kentsel bağlam dikkate alınarak konumlandırıldığını ortaya koymaktadır.

Caminin erken dönemine ilişkin bilgiler veren Evliya Çelebi, Seyahatname’sinde yapının yüksek bir tepe üzerinde bulunduğunu ve çevresinin geniş manzaralara hâkim olduğunu belirtmektedir. Evliya Çelebi’ye göre cami, kurşun örtülü kubbeye sahip dört köşe planlı bir yapı olup bir minare, imaret ve tekke ile birlikte hizmet vermekteydi. Bu bilgiler, yapının yalnızca ibadet işleviyle değil, sosyal ve kültürel işlevleriyle de öne çıktığını göstermektedir.

Caminin batısında yer alan ve günümüzde de korunan açık alan, İstanbul manzarasına hâkim bir seyir noktası niteliğindedir. Bu alanın, yapının tasarımında çevreyle kurulan görsel ilişkinin bir parçası olarak değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Cami ve çevresindeki açık mekânlar, Osmanlı döneminde mimari ile kentsel peyzaj arasında kurulan ilişkinin dikkat çekici örneklerinden birini oluşturmaktadır.

Bu özellikleriyle Cihangir Camii, yalnızca bir ibadet yapısı değil, bulunduğu topoğrafik konumu, çevresiyle kurduğu görsel ilişki ve İstanbul kent siluetindeki yeri bakımından da önem taşıyan bir kültür varlığıdır.

Referanslar

Avunduk, A. M. (1986). Cihangir Camii ve Çevresinin Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul; Evliya Çelebi (1985). Evliya Çelebi Seyahatnamesi (C. 1-2, T. Temelkuran, N. Aktaş ve M. Çevik, Sadeleştirenler). İstanbul: Üçdal Neşriyat; Eyice, S. (1976). Bizans Devrinde Boğaziçi (İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayını No. 2236). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Matbaası; Hüseyin Ayvansarayî (1985). Mecmua-i Tevarih (F. Ç. Derin ve V. Çubuk, Haz.). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Matbaası; Konyalı, İ. H. (1950). Mimar Koca Sinan’ın Eserleri. İstanbul: Ülkü Basımevi; Kürkçüoğlu, K. E. (1962). Süleymaniye Vakfiyesi. Ankara: Vakıflar Umum Müdürlüğü Neşriyatı; Orhonlu, C. (1951). Tophane, Cihangir, Salıpazarı, Kabataş, Ayazpaşa Semtlerinin Tarihi (Yayımlanmamış lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, İstanbul; Öztuna, Y. (1977). Büyük Türkiye Tarihi (C. 4). İstanbul: Ötüken Yayınları.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: