Temuçin Aygen, Türkiye’de bilimsel mağaracılığın ekip çalışması anlayışıyla örgütlenmesinde öncü rol üstlenmiş; mağara araştırmalarını turizm, tanıtım ve koruma politikalarıyla ilişkilendirerek mağara turizmi başta olmak üzere doğa turizmine katkı sağlamıştır.

İstanbul’da doğan Aygen, Boğaziçi Lisesi’ni bitirdikten sonra İsviçre’de Cenevre Üniversitesi’nde Jeoloji ve Mineraloji alanında öğrenim gördü; İstanbul Üniversitesi’nde Ord. Prof. Hamit Nafiz Pamir danışmanlığında doktorasını tamamladı. MTA’da saha jeoloğu olarak çalışmasının ardından İller Bankası ve Devlet Su İşleri’nde (DSİ) uzman/müşavir jeolog görevleri yürüttü; özellikle karst hidrolojisi, su temini ve hidroelektrik santral projeleri kapsamında Anadolu’nun farklı bölgelerinde incelemeler yaptı.

Aygen’in turizm tarihi açısından ayırt edici yönü, mağaraları yalnızca jeolojik birer oluşum olarak değil; planlı kullanım ve koruma ilkeleriyle ele alındığında yerel ekonomiyi destekleyen bir turistik çekim unsuru olarak değerlendirmesiydi. Bu yaklaşımın kurumsal zemine taşınması bakımından 1964’te Türkiye Mağara Araştırma Derneği'ni kurmuş; yabancı araştırmacılarla (özellikle Fransız mağaracılarla) ortak arazi çalışmaları yürüttü.

Uzun yıllar süren arazi çalışmalarıyla çok sayıda mağaranın tespit edilmesi, belgelenmesi ve kamuoyuna tanıtılması süreçlerine katkı veren Aygen, mağara turizminin gelişebilmesi için erişim, güvenlik ve tanıtım başlıklarında erken dönemden itibaren görüş bildirmişti. Nitekim Kaş–Kalkan kıyı hattındaki Mavi Mağara’nın 1972’de Aygen tarafından bulunduğu ve bölgenin önemli ziyaret noktalarından biri hâline geldi.

Aygen’in yayınları, turizme dönük tanıtım üretimini de içeren geniş bir yelpazeye sahiptir. Başlıca eserleri arasında Balya Bölgesi (Balıkesir) Jeolojisinin İncelenmesi (1956), Mağaralar ve Yeraltı Irmakları (1959), Türkiye Mağaraları (1984), Likya ve Batı Akdeniz’e dönük tanıtım niteliği de taşıyan The Blue Paradise of Lycia (1988) ve Türkiye’nin Az Bilinen Doğal ve Arkeolojik Değerleri (1988) sayılabilir.

Aygen’in çalışmaları, yalnız “keşif”e değil, doğal mirasın korunarak değerlendirilmesine de uzanmış; çeşitli doğal alanların “milli park” statüsü kazanmasına dönük çabalarda etkili olmuştur. Temuçin Aygen, 25 Ocak 2003’te Antalya’da vefat etti.