Vezirköprü Özyörük Kaya Mezarı
Yüzey Araştırması Sit Alanı Arkeolojik Sit Alanı Kültürel Miras Destinasyonu Anıt Mezarlık Alanı Arkeoloji Samsun
(Özyörük Mahallesi, Vezirköprü, Samsun)
-
2026
Kaya mezarı, Samsun’un Vezirköprü ilçe merkezinin 22 kilometre kuzeydoğusunda, Özyörük Mahallesi’nde bulunmaktadır (Koord.: N041°14.558 E035°33.825, Yük.: 728 m). Yerleşimin güneybatısında, kayalık bir alan üzerinde yer alan kaya mezarına; kısmen korunabilmiş, yükseklik ve genişlikleri ana kayanın yapısına bağlı olarak değişkenlik gösteren kaya basamaklarıyla, oldukça dik bir yamaçtan çıkılabilmektedir.
Kaya mezarı dikdörtgen bir giriş ve mezar odasından oluşmaktadır. 1,64 x 2,66 metre ölçülerindeki giriş odası 2,70 metre yüksekliğindedir. Olasılıkla ahşap bir kapıya ait hatıl ve mil yuvalarının görüldüğü mezar odasının girişi, 0,42 x 0,90 metre ölçülerinde ve 0,90 metre yüksekliğindedir. Buradan 2,54 x 2,11 metre ölçülerinde ve 1,90 metre yüksekliğindeki, beşik tonozla örtülü mezar odasına girilmektedir.
Ölünün yatırıldığı 2,00 x 0,70 metre ölçülerinde ve 0,60 metre yüksekliğindeki arcosolium nişi, odanın girişinin karşısındaki duvara oyulmuş bir şekildedir. Kayanın üzerinin kemer biçiminde oyulduğu, içlerine lahit veya urnelerin konduğu arcosoliumlar, kimi zaman bir kaya yüzeyine basit bir şekilde oyulurken kimi zaman da bir mezar odasının içine yapılmışlardır. Ne zaman ortaya çıktıkları konusu tartışmalı olmakla birlikte, genel olarak bu tip mezarların Geç Helenistik dönemde başladığı, Roma döneminde yaygınlaştığı ve Erken Bizans dönemine kadar da kullanımının devam ettiği kabul edilmektedir.
Anadolu’da ise kullanımının Roma dönemiyle birlikte başladığı ve özellikle Erken Hristiyanlık döneminde yoğunluk kazandığı bilinen arcosoliumlar, Anadolu coğrafyasının dağlık ve kayalık bir yapıya sahip olması ve diğer kaya mezarlarına göre işçiliğinin daha kolay olması nedeniyle hemen hemen her coğrafyada karşımıza çıkmaktadır. Benzer özelliklere sahip kaya mezarlarına, Samsun dışında Tokat ve Ordu gibi Pontus Bölgesi’nde yer alan çevre illerde de sıkça rastlanmaktadır.
Özyörük Kaya Mezarı’nda herhangi bir buluntu veya yazıt tespit edilmediği için kesin bir tarih vermek mümkün değildir. Ancak Anadolu’da arcosoliumlu mezarların MS II-III. yüzyıllarda yoğun bir şekilde kullanıldığı ve benzer örnekler dikkate alındığında, Özyörük Kaya Mezarı için de bu tarih aralığını vermek mümkün görünmektedir.
Referanslar
Bekker-Nielsen, T., Czichon, R. M., Høgel, C., Kıvrak, B., Madsen, J. M., Sauer, V., Sørensen, S. L. ve Winther-Jacobsen, K. (2015). Neoklaudioplis Antik Kenti (Vezirköprü-Samsun): Tarihsel ve Arkeolojik Rehber (Ö. Acar, Çev.). İstanbul; Çevik, N. (2003). Anadolu’daki kaya mimarlığı örneklerinin karşılaştırılması ve kültürlerarası etkileşim olgusunun yeniden irdelenmesi, Olba, 8 (Özel Sayı): 213-250; Dalaison, J. ve Delrieux, F. (2014). La cité de Néapolis-Néoclaudiopolis: histoire et pratiques monétaires, Anatolia Antiqua, 22: 159-198; Dengate, J. A. (1978). A site survey along the south shore of Black Sea, The Proceedings of the Xth International Congress of Classical Archaeology, Ankara-İzmir 23-30/IX/1973, 1: 245-258; French, D. (1988). Roman Roads and Milestones of Asia Minor, Fasc. 2.1: An Interim Catalogue of Milestones (British Institute of Archaeology at Ankara Monograph, 9; British Archaeological Reports, International Series, 392/I). Oxford; Gerhard, K. ve Olshausen, E. (1991). Bericht über die Epigraphische und Numismatische Landesaufname im Samsun İli 1990, Araştırma Sonuçları Toplantısı: 612-613; Haspels, C. H. E. (1971). The Highlands of Phrygia: Sites and Monuments. Princeton; Hirschfeld, G. (1885). Paphlagonisehe Felsengräber: Ein Beitrag zur Kunstgeschichte Kleinasiens. Berlin; Işık, F. (1987). Zur Entstehung Phrygischer Felsdenkmäler, AS, 37: 163-178; Kızıltan, Z. (1992). Samsun Bölgesi yüzey araştırmaları, Belleten, 56 (215): 213-241; Koerte, A. (1898). Kleinasiatische Studien III. Die phrygischen Felsendenkmäler, AM, 23: 80-153; Leonhard, R. (1907). Die Paphlagonischen Felsengräber und ihre Beziehung zum griechischen Tempel. Breslau; Marek, C. (1993). Stadt, Ära und Territorium in Pontus-Bithynia und Nord-Galatia. Istanbuler Forschungen, Band 39. Tübingen; Özsait, M. (2003). 2002 yılı Samsun-Amasya yüzey araştırmalarının ilk sonuçları, 21. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 2: 273-284; Ramsay, W. M. (1882). Some Phrygian monuments, JHS, 3: 256-263; Tamsü-Polat, R. (2010). Yeni buluntular ışığında Phryg kaya altarları ve bir tipoloji önerisi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10 (1): 203-222; Tekin, M. (2020). Pontos Bölgesi’nin iç kesimindeki kaya mezar geleneği üzerine bir değerlendirme (Gaziura ve Zela örnekleri üzerinden), TÜBA-AR, 26: 131-147; Temür, A. ve Yiğitpaşa, D. (2020). Neoklaudiopolis Antik Kenti ve territoryumu 2018 yüzey araştırması ve envanter çalışmaları, History Studies, 12 (2): 619-654; Temür, A. (2024). Necropolis areas and grave types unearthed in the surface surveys conducted in and around the ancient city of Neoklaudiopolis, Archaeologia Bulgarica, 28 (1): 1-25; Tüfekçi-Sivas, T. (2012). Frig Vadileri ve Kutsal Yazılıkaya-Midas Kenti. İçinde; T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas (Editörler), Frigler: Midas’ın Ülkesinde, Anıtların Gölgesinde (ss. 112-159). İstanbul; Vassileva, M. (2012). The rock-cut monuments of Phrygia, Paphlagonia and Thrace: A comparative overview. İçinde; G. R. Tsetskhladze (Editör), The Black Sea, Paphlagonia, Pontos and Phrygia in Antiquity: Aspects of Archaeology and Ancient History (ss. 243-252). BAR International Series, 2432; Von Gall, H. (1966). Die Paphlagonischen Felsgraeber: Eine Studie zur Kleinasiatischen Kunstgeschichte. IstMitt, Beiheft I. Tübingen.
Ayrıntılı bilgi için bakınız
Temür, A. (2024). Necropolis areas and grave types unearthed in the surface surveys conducted in and around the ancient city of Neoklaudiopolis, Archaeologia Bulgarica, 28 (1): 1-25.
Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.:
Harita
