Akçakale Adası, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı Akçakale Köyü’nün batısında, Çıldır Gölü’nün kuzeydoğu kıyısında yer almaktadır. Orta Çağ yazılı kaynaklarına göre yerleşim ve çevresi, 1064 yılında Sultan Alp Arslan tarafından fethedilmiştir. Yerel gelenekte ise bu fetih sonrasında adanın bir süre “Alp Arslan Adası” olarak anıldığı aktarılmaktadır.

Adada gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalar, yerleşim tarihinin Orta Tunç Çağı’na kadar uzandığını göstermektedir. Adanın kuzeydoğu kesiminde, halk arasında “Taşlı Dam” olarak bilinen anıtsal bir kurgan bulunmaktadır. Kuzey bölümünde ise kromlek olarak adlandırılan, birbirine bitişik taşların dairesel biçimde sıralanmasıyla oluşturulmuş yapılar yer almaktadır.

Akçakale Kalesi, adanın batı ucundaki alçak bir yükselti üzerinde konumlanmış olup üçgen planlıdır. Kalenin giriş kapısı kuzeybatı köşesinde bulunmaktadır. Kabaca işlenmiş taşlardan kiklopik teknikle inşa edilen sur duvarları büyük ölçüde yıkılmış olmakla birlikte, sur hatları günümüzde izlenebilmektedir. Yapının kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, Eski Çağ’dan başlayarak Orta Çağ boyunca çeşitli onarımlar geçirerek kullanıldığı ve kullanımının Orta Çağ sonrasına kadar devam ettiği anlaşılmaktadır.

Kalenin doğusunda tek nefli bir şapel bulunmaktadır. Doğu-batı doğrultusunda 9,60 × 6 metre ölçülerindeki yapı beşik tonozla örtülüdür. Mimari özellikleri doğrultusunda XI. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Adanın güney ucunda ise gölün başlangıç noktasına hâkim konumda bir gözetleme kulesi yer almaktadır. Oval planlı kulenin dış duvarları kiklopik teknikle inşa edilmiş olup iç duvarlarda kireç harcı izlerine rastlanmaktadır. Bu durum, yapının farklı dönemlerde onarım ve kullanım evreleri geçirdiğine işaret etmektedir.

Akçakale Adası, bünyesinde barındırdığı Tunç Çağı kurganları, kromlekleri, savunma yapıları, şapeli ve gözetleme kulesi ile Çıldır Havzası’nın uzun süreli yerleşim ve savunma tarihini yansıtan önemli arkeolojik alanlardan biridir.