Set-jetting, sinema filmi, televizyon dizisi ve dijital platform yapımlarında yer alan mekânların izleyiciler tarafından ziyaret edilmesi motivasyonuna dayalı bir turizm türüdür. Görsel-işitsel medya ürünlerinin destinasyon imajı üzerindeki etkisiyle ortaya çıkan bu olgu, turistik talebi yönlendiren önemli unsurlardan biri olarak değerlendirilmektedir. En yalın tanımıyla set-jetting, bireylerin izledikleri yapımlarda yer alan gerçek mekânları deneyimlemek amacıyla gerçekleştirdikleri seyahatleri ifade etmektedir (Joliveau 2009; Butler 2010; Baker 2017).

Kavram, İngilizce kökenli olup “film seti” anlamındaki set ve “uzak mesafelere yapılan hızlı ve prestijli seyahat” anlamındaki jet-set terimlerinin birleşimiyle türetilmiştir (Joliveau 2009). 2000’li yılların ortalarından itibaren popülerleşen terim, zamanla akademik literatürde de yer bulmuştur. Set-jetting, turizm literatüründe sıklıkla film turizmi veya medya temelli turizm kapsamında değerlendirilmekle birlikte, izleyicinin belirli bir yapımda gördüğü mekânla kurduğu duygusal ve estetik bağa vurgu yapması bakımından daha özgül bir anlam taşımaktadır (Irimias 2022; Smalec 2019). Bu bağlamda kurmaca anlatılar ile gerçek mekânlar arasında kurulan ilişki, söz konusu turizm türünün temelini oluşturmaktadır.

Set-jetting’in kökeni, sinema ve televizyon yapımlarının turistik hareketlilik üzerindeki etkisinin erken örneklerine kadar uzanmaktadır. 1953 yapımı Roman Holiday filminin ardından Roma’ya yönelik turistik ilginin artması, bu sürecin ilk örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Benzer şekilde Sex and the City gibi popüler televizyon dizileri de çekildikleri mekânlara yoğun ziyaretçi akışı sağlamıştır (Doncel vd. 2023).

Literatürde set-jetting üç temel eksen çerçevesinde ele alınmaktadır. İlk olarak ekonomik etkiler öne çıkmakta; film ve dizi çekimlerinin yapıldığı destinasyonların görünürlüğünün artmasıyla birlikte turist sayısında önemli artışlar gözlemlenmektedir (Joliveau 2009; Doncel vd. 2023). Bu durum, set-jetting’in destinasyon pazarlaması açısından stratejik bir araç olarak değerlendirilmesine yol açmaktadır.

İkinci eksen, otantiklik ve deneyim boyutudur. Bu kapsamda çalışmalar, turistlerin medya temsilleri üzerinden şekillenen mekân imajı ile fiziksel gerçeklik arasındaki ilişkiyi nasıl algıladıklarını incelemektedir. Set-jetting deneyimlerinin çoğunlukla nostalji, hayranlık ve “hikâyenin parçası olma” arzusu gibi duygusal motivasyonlarla ilişkili olduğu görülmektedir (Baker 2017; Mijalov vd. 2016; Butler 2010; Brown 2014).

Üçüncü eksen ise sürdürülebilirlik tartışmalarıdır. Popüler yapımlar sonrasında belirli destinasyonlara yönelen yoğun ziyaretçi akışı, yerel altyapı ve çevresel kaynaklar üzerinde baskı oluşturabilmektedir. Bu nedenle güncel çalışmalar, set-jetting’in ekonomik faydaları ile çevresel ve sosyo-kültürel etkileri arasında denge kurulması gerektiğini vurgulamaktadır (Kelly 2007; Smalec 2019).

Sonuç olarak set-jetting, medya ve turizm arasındaki etkileşimin somut bir göstergesi olarak çağdaş turizm dinamikleri içinde giderek önem kazanan bir olgudur. Görsel kültürün etkisiyle şekillenen bu turizm türü, hem destinasyon imajını güçlendirmekte hem de yeni turistik deneyim biçimlerinin ortaya çıkmasına katkı sağlamaktadır.