İrlanda Edebiyatında Doğu ve Osmanlı İmgesi: James Clarence Mangan

KAVRAM KİŞİ Yazar Edebiyat

James Clarence Mangan, XIX. yüzyıl İrlanda edebiyatının özgün şairlerinden biri olup özellikle çeviri, uyarlama ve Doğu edebiyatına duyduğu ilgiyle tanınmaktadır. Dublin’de doğan Mangan, yaşamı boyunca maddi sıkıntılarla mücadele etmiş ve buna rağmen İrlanda şiir geleneği içinde kendine özgü bir yer edinmiştir. Edebî üretimi, İrlanda ulusal kimliği, tarihsel kayıp ve kültürel yabancılaşma temalarının yanı sıra, Doğu ve Osmanlı dünyasına yönelik şiirsel temsilleriyle de dikkat çekmektedir.

Mangan’ın Osmanlı ve Doğu ile ilişkisi, doğrudan bir seyahate değil, özellikle çeviri ve edebî yeniden yazım pratiğine dayanmaktadır. Şair, Osmanlı Türkçesi, Farsça ve Arapça edebiyata atfedilen şiirleri İngilizceye kazandırmış; ancak bu metinlerin önemli bir kısmı, birebir çeviriden ziyade yaratıcı uyarlamalar niteliği taşımıştır. Buna rağmen Mangan’ın şiirleri, Batı edebiyatında Osmanlı ve Doğu dünyasının melankolik, tarihsel ve kültürel derinliği olan bir alan olarak algılanmasına katkı sağlamıştır.

Mangan’ın Doğu’ya yönelimi, yüzeysel bir egzotizmden ziyade, İrlanda’nın sömürge deneyimiyle kurulan sembolik bir ilişki çerçevesinde değerlendirilir. Osmanlı ve Doğu coğrafyası, Mangan’ın şiirinde tarihsel kayıp, kültürel süreklilik ve kimlik arayışı gibi temalarla örtüşen bir temsil alanı hâline gelir. Bu yönüyle şair, Osmanlı dünyasını edilgen bir “öteki” olarak değil, anlam üreten ve karşılaştırmalı bir düşünme zemini sunan bir kültürel alan olarak ele almıştır.

James Clarence Mangan, Osmanlı ve Doğu imgesinin İrlanda edebiyatındaki yansımalarını görünür kılan bir figür olarak değerlendirilebilir. Şairin eserleri, günümüz Türkiye sınırları içinde yer alan Osmanlı coğrafyasının Batı edebiyatındaki tarihsel ve kültürel temsillerini anlamaya katkı sunmakta; bu yönüyle edebiyat turizmi ve kültürel imaj çalışmaları açısından dolaylı fakat anlamlı bir referans noktası oluşturmaktadır.

Referanslar

Birlik, N. ve Arıkan, A. (2018). Batı’nın Osmanlı Coğrafyasına Bakışını Tersine Çeviren İrlandalı Şair: James Clarence Mangan, Folklor/Edebiyat, 24(94): 183-195. https://doi.org/10.22559/folklor.253

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: